2026-10-04 · 12 dk
Brezilya bugün dünyanın en kalabalık demokrasilerinden birinde sandık başına gidiyor ve 80 yaşındaki Luiz Inácio Lula da Silva, eşi görülmemiş bir dördüncü dönem için Senatör Flávio Bolsonaro ile başa baş bir yarışa girmiş durumda.
Brezilya bugün dünyanın en kalabalık demokrasilerinden birinde sandık başına gidiyor ve 80 yaşındaki Luiz Inácio Lula da Silva, eşi görülmemiş bir dördüncü dönem için Senatör Flávio Bolsonaro ile başa baş bir yarışa girmiş durumda. Bugün dört Ekim iki bin yirmi altı, Pazar. Ben Alper. Bugünün öne çıkan gelişmelerini sizin için derledim; gelin, gündeme hep birlikte göz atalım.
13 adayın yarıştığı seçimde anketler iki ismi birbirine çok yakın gösteriyor ve 25 Ekim'de ikinci tura gidilmesi güçlü bir olasılık olarak konuşuluyor. Seçmenin birinci gündem maddesi suç ve güvenlik; kampanya boyunca sağ kanatta Ronaldo Caiado ve Romeu Zema gibi valilerin yanı sıra kurum dışı bir isim olarak öne çıkan Renan Santos ile anketlerde hızlı yükselen yazar Augusto Cury de dikkat çekti. ABD Başkanı Donald Trump'ın Latin Amerika'daki son seçimlerde muhafazakâr adaylara verdiği açık destek, oylamanın uluslararası boyutunu da ağırlaştırıyor.
Hürmüz Boğazı'ndaki tanker saldırıları aylardır süren ABD-İran gerilimini yeniden tırmandırdı. 30 Eylül'de üç tankerin tanımlanamayan mermilerle vurulmasının ardından 1 Ekim'de bir tankerde yangın çıktı; Washington İran'a ait petrol tankerlerini hedef alırken Tahran da bölgedeki gemilere ve ABD savaş gemilerinin yakınına yönelik atışlarla karşılık veriyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, New York'taki temaslarda yaptırımların gevşetilmesi karşılığında vurulan nükleer tesislere denetçi erişiminin yeniden açılabileceğini iletti. Trump ise İran'ın yedi günlük Hürmüz önerisini reddetti ve 3 Kasım'daki ara seçimlerin ardından yeni saldırıların "mümkün" olduğunu söyledi; Savunma Bakanı Pete Hegseth de tüm seçeneklerin masada kaldığını vurguladı.
Ukrayna'da 3 Ekim Rusya'nın en yoğun saldırı günlerinden biri oldu. Ülke genelindeki vuruşlarda 8 kişi hayatını kaybetti, 83 kişi yaralandı; Kiev'in Dinyeper Nehri üzerindeki ana geçişlerinden biri hasar görünce başkentin iki yakası arasındaki ulaşım aksadı. Ukrayna hava savunması 131 insansız hava aracını düşürdüğünü, 12 noktada isabet kaydedildiğini bildirdi. Cephede ise Ukrayna Kupiansk yakınlarında Rus köprübaşını daralttığını, "Vivaldi" adı verilen harekâtla 140 kilometrekareye kadar alanı geri aldığını duyurdu.
Gazze'de ateşkes kâğıt üzerinde sürüyor ancak sahadaki tablo kötüleşiyor. 3 Ekim sabahı Gazze şehrinde bir apartmana yapılan İsrail hava saldırısında en az 5 Filistinli öldü. Geçen yıl ABD arabuluculuğunda varılan mutabakatta Hamas'ın silah bırakması ve İsrail'in çekilmesine ilişkin şartlarda hâlâ anlaşma sağlanamadı; İsrail Hamas'ın yeniden silahlandığını savunarak operasyon sıklığını artırırken Hamas bu iddiaları reddediyor ve anlaşmanın İsrail tarafından zayıflatıldığını söylüyor.
ABD'de iç siyaset 3 Kasım ara seçimlerine kilitlendi. Trump, 17 eyaleti kapsayan kampanya turunda hafta sonu Alabama'da miting yaptı, bir gün önce Ohio'nun Dayton kentindeydi. Beyaz Saray ayrıca milyonlarca yaşlıya, Medicare, yani ABD'nin yaşlı sağlık sigortası programının iyileştirilmesi için kurulan fondan karşılanacak 90 dolarlık tek seferlik ödeme planını duyurdu. Avrupa tarafında ise Avrupa Birliği sınır güvenliği ve kritik altyapının korunması için insansız hava aracı bütçesine 130 milyon euro ek kaynak ayırdı, 17 üye ülkenin lideri tarım desteklerinin korunması çağrısıyla ortak mektup imzaladı, İspanya'da konut krizine karşı sokak gösterileri yapıldı ve Almanya Birlik Günü'nü kutladı.
Yapay zekâ alanında ekim ayının ilk günleri üç büyük şirketin aynı haftaya sıkışan hamleleriyle geçti. Google, aylarca gecikmesinin ardından Gemini 4 Argon modelini tanıttı; siber güvenlik, yazılım geliştirme ve hukuk işlerinde iddialı olan model önce Fairwind programındaki güvenilir siber savunma ekiplerine açıldı, kritik güvenlik açıklarını kendi başına bulup doğrulayıp kapatma testinde 68 puan aldı. OpenAI, en güçlü modeline yakın performans veren GPT-6.1 Sol'u milyon jeton başına 2 dolar girdi ve 10 dolar çıktı fiyatıyla kullanıma açtı, buna karşılık daha büyük GPT-6.1 Astra geliştirmesini durdurduğunu bildirdi. Anthropic ise yüzde 30 daha hızlı ve aynı iş için yüzde 30 daha ucuz olduğunu söylediği Sonnet 5.5'i yayımladı; şirketin halka arz izahnamesinde 2 trilyon doların üzerinde bir değerleme hedefi, 2025 için 4,6 milyar dolar gelir ve yaklaşık 8 milyar dolar faaliyet zararı yer alıyor.
Sektörde düzenleme ve altyapı başlıkları da hareketli. OpenAI ile Google, yeni nesil modellerin risklerinin üçüncü taraflarca denetlenmesi için ortak bir yöntem öneren Frontier Model Auditing Framework, yani Öncü Model Denetim Çerçevesi'ni ABD'de NIST, yani Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü ile İngiltere'deki standart kurumuna sundu. Amazon, yaklaşık 8 milyar dolar değerindeki Nvidia Grace Blackwell yapay zekâ çiplerini özel amaçlı bir finansman aracıyla dış yatırımcılara devretmeyi, donanımı kiralama yoluyla kendi ABD veri merkezlerinde kullanmayı sürdürmeyi planlıyor. Avrupa Komisyonu'nun ise Microsoft Azure ve Amazon Web Services'i dijital piyasalar mevzuatı kapsamında geçit bekçisi saymaya hazırlandığı, ekim sonuna doğru birlikte çalışabilirlik ve tekelleşmeyi önleme yükümlülüklerinin devreye gireceği bildiriliyor. Robotlar için genel amaçlı bir yazılım beyni geliştiren FieldAI da 10 milyar dolar değerleme üzerinden 700 milyon dolarlık bir tur kapattı.
Küresel piyasalar haftayı yükselişle kapattı. Beklenenden zayıf gelen ABD istihdam verileri faiz artırımı ihtimalini geri plana itti; S&P 500 yüzde 0,7 artışla 7.722,72 puana çıkarak tarihi zirvesinin yüzde 1 yakınına geldi, Dow Jones yüzde 0,5, Nasdaq yüzde 1,2 değer kazandı, dolar geriledi. Altında aralık vadeli kontrat gün içinde 4.214 dolara kadar yükseldikten sonra yüzde 0,95 düşüşle 4.162,30 dolardan kapandı. Petrolde ise arz tartışması etkili oldu: Avrupa Birliği'nde Fransa'nın 50 milyon varil dizel stoğunun piyasaya verilmesi önerisi ve Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinin 50 milyon varil ham petrol salımı gündeme gelince WTI yüzde 1,9 düşüşle 91,11 dolara, Brent 102,25 dolara indi.
Türkiye piyasalarında dolar 49,17 lira seviyesinde seyrediyor, kapalı çarşıda gram altın 6.542 lira dolayında fiyatlandı, BIST 100 endeksi 12.270 puan civarında yüzde 0,17 artıda işlem gördü. Merkez Bankası Para Politikası Kurulu 10 Eylül'deki toplantıda politika faizi olan bir hafta vadeli repo oranını yüzde 37'de sabit tuttu; gecelik borç verme faizi yüzde 40, gecelik borçlanma faizi yüzde 35,5 düzeyinde kaldı. Piyasada 22 Ekim'deki toplantıda faiz indirimi beklentisi öne çıkıyor. Eylül enflasyonu yarın saat 10.00'da açıklanacak; ekonomistlerin aylık ortalama beklentisi yüzde 2,18 ve bu gerçekleşirse ağustosta yüzde 31,51 olan yıllık enflasyon yüzde 30,16'ya gerileyecek. Ocak ayından bu yana net asgari ücret 28 bin 75 lira, brüt asgari ücret 33 bin 30 lira olarak uygulanıyor.
Türkiye siyasetinin en çok tartışılan hukuki başlığı CHP'ye ilişkin mutlak butlan dosyası. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi, 21 Mayıs'ta partinin 4-5 Kasım 2023 kurultayını ve orada alınan kararları mutlak butlanla geçersiz saymış, Özgür Özel ile parti organlarının görevden uzaklaştırılmasına, 2023 öncesi yönetimin göreve dönmesine karar vermişti. Dosya şu anda Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nde ön incelemede ve karar kesinleşmedi; eksiklik bulunmaması hâlinde esastan inceleme yapılacak. Bu süreç partideki yönetim tartışmasını ve yeni bir kurultay ihtimalini canlı tutuyor.
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu hakkındaki dosyalar da gündemde. Kamuoyunda "ahmak davası" olarak bilinen dosyada verilen 2 yıl 7 ay 15 günlük hapis cezası ve siyasi yasak istinafta onanarak Yargıtay'a gönderildi; onanması durumunda İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı için yeni bir seçim sürecinin tartışılacağı belirtiliyor. Ayrıca 12 Eylül'de, eski Tuzla Belediye Başkanı Şadi Yazıcı ile yaşanan tartışmaya dayanan ayrı bir dosyada kamu görevlisine hakaretten 2 yıl 6 ay ceza verildi, takdiri indirimle 2 yıl 1 aya düşürüldü.
Borsadaki usulsüz hisse satışları ve fon soruşturması büyümeye devam ediyor. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yürüttüğü incelemede 19 şüpheli adliyeye sevk edildi, 2 Ekim'de 20 kişi daha tutuklandı. Dosyanın dikkat çeken ayrıntısı, bir yıl boyunca yalnızca tek bir hisseye yatırım yapan avukat çift Gökhan Koçyiğit ve Yasemin Yavuz Koçyiğit; operasyon öncesinde toplam 4,8 milyar liralık satış gerçekleştiren çiftin net nakit kazancı 2,5 milyar lira olarak hesaplandı.
Meclis cephesinde 28. Dönem 5. Yasama Yılı 1 Ekim'de açıldı, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Genel Kurul'a hitap etti. Genel Kurul yeni yasama yılının ilk mesaisini 6 Ekim'de yapacak, 2027 bütçesi 17 Ekim'de Meclis'e sunulacak. Yeni dönemin öne çıkan başlıkları arasında ekonomi, fon soruşturması, yargı düzenlemeleri ve yeni anayasa tartışmaları bulunuyor. Terörsüz Türkiye sürecinde ise çerçeve yasa uyarınca TBMM'de bir izleme komisyonu kurulacak; Meclis Başkanı Numan Kurtulmuş bu ay parti gruplarıyla görüşmeler yapacak, komisyon üyeleri sandalye sayısına göre belirlenecek. Sürecin hukuki ayağında Türk Ceza Kanunu, Terörle Mücadele Kanunu ve infaz rejiminde değişiklik sinyalleri veriliyor, yasanın yürürlüğü için Milli Güvenlik Kurulu'nun silah bırakmaya ilişkin raporu bekleniyor.
Haftanın takvimi yoğun. Yarın saat 10.00'da eylül enflasyonu açıklanacak, aynı gün Stockholm'de Karolinska Institutet, yani Karolinska Enstitüsü ile Nobel ödülleri haftası başlıyor; 6 Ekim'de Fizik, 7 Ekim'de Kimya, 9 Ekim'de Oslo'da Barış ve 12 Ekim'de Ekonomi ödülü duyurulacak. ABD'de eylül hizmet sektörü verisi, para politikası toplantı tutanakları ve tüketici güveni öncü verisi izlenecek, OPEC toplantısı petrol fiyatları için belirleyici olacak. Brezilya'da bugünün sonucu ikinci turu getirirse takvim 25 Ekim'i gösterecek, Avrupa Birliği liderleri 15-16 Ekim'de göç ve sınır yönetimini ele alacak, Merkez Bankası'nın faiz kararı 22 Ekim'de gelecek. Sporda A Milli Futbol Takımı, Uluslar Ligi 1. Grup'taki dördüncü maçında İtalya ile karşılaşacak; Arda Güler ve Barış Alper Yılmaz ceza nedeniyle kadroda yer almayacak.
İstanbul'da bugün hava parçalı bulutlu, sıcaklık 21 derece dolayında; yağış beklenmiyor ancak kuzeyli yönlerden saatte 40 ile 60 kilometre hızında kuvvetli rüzgâr uyarısı var. Ankara'da gökyüzü çok bulutlu, sıcaklık 18 ile 19 derece arasında seyredecek ve yağış öngörülmüyor. İzmir'de hava az bulutlu ve güneşli, sıcaklık 26 dereceye kadar yükselecek; ülke genelinde sıcaklıkların mevsim normallerinin bir miktar altında kalması bekleniyor.
Gündemi sizin için Nöron değerlendirdi. Bilgiyle kalın, yeniden buluşmak üzere.