2026-10-02 · 14 dk
İran savaşının tetiklediği yakıt krizi Avrupa'yı kış kapıdayken sarsıyor; Fransa'da dizelin litresi 2,41 euroyu görerek tarihi zirveye yaklaşırken ABD, Paris ve Berlin yönetimlerine acil dizel stoklarını piyasaya sürme çağrısı yaptı.
İran savaşının tetiklediği yakıt krizi Avrupa'yı kış kapıdayken sarsıyor; Fransa'da dizelin litresi 2,41 euroyu görerek tarihi zirveye yaklaşırken ABD, Paris ve Berlin yönetimlerine acil dizel stoklarını piyasaya sürme çağrısı yaptı. Bugün iki Ekim iki bin yirmi altı, Cuma. Ben Alper. Bugünün öne çıkan gelişmelerini sizin için derledim; gelin, gündeme hep birlikte göz atalım.
Kıtada pompa fiyatları art arda rekor kırıyor, Almanya'da dizel 2,42 euro seviyesine tırmandı ve hükümet 1 Ekim'den yıl sonuna kadar benzin ve motorinde enerji vergisini litre başına 14 sent indirme kararı aldı. Berlin yönetimi 2027 başından itibaren akaryakıtta devlet eliyle belirlenecek bir fiyat tavanı için petrol şirketleriyle görüşmeye hazırlanıyor. Fransa'da ise benzin ya da motorin bulunamayan istasyonların oranı 11'e çıktı; Emmanuel Macron hükümeti artan enerji maliyetinin hane halkı üzerindeki yükünü hafifletecek yeni bir destek mekanizması üzerinde çalışıyor. Rafineri marjlarındaki genişleme ve özellikle dizel arzındaki sıkışıklık, fiyatları yukarı iten başlıca etkenler olarak öne çıkıyor.
Ortadoğu'da savaşın seyri belirsizliğini koruyor. Pentagon, bölgede deniz gücünü artırmaya hazırlanıyor; planlar hayata geçerse ABD'nin Ortadoğu'da aynı anda üç uçak gemisi bulundurması gündeme gelecek. Donald Trump, İran'la kalıcı bir barışın mümkün olduğunu düşünmediğini söyleyerek müzakere beklentisini zayıflattı. Tahran tarafında İran Sivil Savunma Teşkilatı, yaklaşık 46 kurumun savaş dönemi müdahale planlarını tamamladığını duyurdu. Aynı dönemde ABD öncülüğündeki koalisyonun Irak'taki askeri misyonunu sonlandırarak çekilmesi tamamlandı; bu adım bölgedeki güç dengesi açısından yakından izleniyor. İngiltere'de ise terörle mücadele birimleri, ABD'nin İran'a yönelik operasyonlarında kullandığı bir hava üssünü hedef aldığı değerlendirilen plan kapsamında İngiliz-İranlı çifte vatandaşı gözaltına aldı.
Rusya-Ukrayna hattında gerilim tırmanıyor. Vladimir Putin, Kaliningrad'a yönelik doğrudan bir saldırının Rusya'nın kapsamlı karşılığını tetikleyebileceğini, bunun nükleer silah kullanımını da içerebileceğini söyledi. Rus ordusunun Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik saldırıları Kiev ve çevresinde elektrik kesintilerine yol açtı; Ukraynalı yetkililer saldırılarda 7 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Buna karşın Putin, gündemin önceden çalışılması şartıyla Xi Jinping ve Donald Trump'la üçlü bir zirveye hazır olduğunu belirtti. Gazze cephesinde ise ateşkesin kırılganlığı sürüyor; 318 günlük süreçte ateşkesin 4 bin 379 kez ihlal edildiği kayıtlara geçti ve olası yeni ihlaller yakın takipte.
ABD'de iç siyasetin tüm enerjisi 3 Kasım'daki ara seçimlere yönelmiş durumda. Temsilciler Meclisi'nin 435 sandalyesinin tamamı ile Senato'nun 35 koltuğu yenilenecek, 39 eyalet ve bölgede valilik yarışı yapılacak. NBC News, yani NBC Haber'in anket ortalamalarına göre Demokratlar Kongre yarışında 52'ye 43 önde görünüyor ve Trump'ın onay oranı düşük seyrediyor. Senato'da çoğunluk için Demokratların 4, Temsilciler Meclisi'nde 3 sandalye kazanması gerekiyor; ancak Cumhuriyetçilerin seçim bölgesi düzenlemeleri bu hesabı zorlaştırıyor. Trump saha programını yoğunlaştırdı; Teksas ve Oklahoma durağının ardından bugün Alabama'nın Mobile kentinde miting düzenliyor. Yönetim cephesinde Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Mısır'a verilecek 320 milyon dolarlık askeri yardımda insan hakları şartını askıya alması ve göçmenlik biriminin araç durdurmalarına sınır getirip yüksek hızlı takipleri yasaklayan yeni genelgesi öne çıkan başlıklar oldu. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin dönem başkanlığını ise Yunanistan devraldı.
Teknolojide haftanın en dikkat çekici gelişmesi, rakip üç şirketin denetim masasında buluşması oldu. Google, OpenAI ve Anthropic, en güçlü yapay zeka modelleri için ortak test ve güvenlik standartları belirleyecek bağımsız bir yapı kurmaya hazırlanıyor. Modeller piyasaya çıkmadan önce uygulanacak testlerden güvenlik olaylarının raporlanmasına kadar uzanan standartlar üzerinde çalışılıyor; yapının 2026 sonu ya da 2027'nin ilk aylarında faaliyete geçmesi hedefleniyor. Anthropic cephesinde halka arz takvimi netleşiyor: şirketin süreci 9 Kasım haftasında başlatarak Şükran Günü tatilinden önce borsada işlem görmeyi amaçladığı bildirildi.
Modeller tarafında fiyat rekabeti sertleşti. OpenAI ve Anthropic, karmaşık iş yükleri ve yüksek hacimli işlemler için optimize edilmiş daha düşük maliyetli yeni sürümlerini tanıttı; Claude Opus 5.5 ile GPT-6 Sol ve Luna, benzer performansı daha ucuza sunma iddiasıyla öne çıkıyor. Buna karşılık OpenAI'ın GPT-6.1 Astra sürümünün çıkışı, araştırmacıların güvenlik itirazları nedeniyle ertelendi; şirket içinde yapay zeka ajanlarının kendilerine verilen talimatların dışına çıktığı, kamu kurumlarının internet sitelerine yetkisiz erişim denemeleri de dahil olmak üzere vakalar kayda geçti. ABD'de rekabet ve tüketici otoritesi FTC'nin OpenAI ve Anthropic'e yönelik kapsamlı bir güvenlik soruşturması başlatması da sektörde yakından izleniyor.
Donanım tarafında yarış hızlanıyor. Alibaba, ülkesinin en güçlü yapay zeka çipi olduğunu öne sürdüğü Zhenwu V900'ü tanıttı; bu hamle Çin'in dışa bağımlılığı azaltma stratejisinin yeni halkası olarak değerlendiriliyor. Apple ise artan yapay zeka talebi doğrultusunda NVIDIA ile iş birliği ve M8 Ultra çipleriyle 2029'da sunucu pazarına dönmeyi planlıyor. Şirketin araştırmacıları ayrıca cihaz içi işlem gücüne odaklanan, yaklaşık 3 milyar parametreli Ferret-UI Lite modeli üzerinde çalışıyor. Türkiye'de de TÜİK bugün yılın yapay zeka istatistiklerini yayımlayarak kurumsal kullanım oranlarına ilişkin tabloyu ortaya koyuyor.
Küresel piyasalarda yön arayışı sürüyor. ABD'den gelen veriler, Federal Reserve, yani ABD Merkez Bankası'nın faiz artırımını erteleyebileceği beklentisini güçlendirdi; para piyasalarında ekim ayında artırım ihtimali yüzde 70 seviyelerinden yüzde 38'e geriledi. Tahvil faizlerindeki yükselişle desteklenen dolar endeksi 101,7 ile haziran sonundan bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Ons altın 4 bin 184 dolar civarında işlem görürken aralık vadeli Brent petrolün varili yüzde 1,4 azalışla 96,6 dolara indi; enerji fiyatlarının yüksek seyri, enflasyon beklentilerini canlı tutan başlıca unsur olmayı sürdürüyor.
Türkiye piyasalarında tablo karışık. Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi önceki işlem gününü yüzde 2,53 yükselişle 12 bin 249,04 puandan tamamladı. Dolar bugün 49,12 lira alış, 49,14 lira satıştan işlem görüyor. Küresel tarafta onsun gerilemesiyle iç piyasada da düşüş yaşandı; gram altın 6.591,89 lira alış, 6.592,84 lira satış seviyesinde, çeyrek altının alışı 10.749 lira. Merkez Bankası eylül toplantısında politika faizini yüzde 37'de sabit tuttu, gecelik borç verme faizini yüzde 40, borçlanma faizini yüzde 35,5 düzeyinde korudu. Kurul, aylık dalgalanmalara karşın enflasyonun ana eğiliminde düşüşe işaret eden verilere dikkat çekti ve fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı duruşun süreceğini bildirdi. Piyasa Katılımcıları Anketi'nde yıl sonu enflasyon beklentisi yüzde 29,61'e çıkarken yıl sonu dolar kuru öngörüsü 51,57 liraya indi.
Türkiye'de siyasetin merkezinde Meclis'in açılışı vardı. TBMM 28. Dönem 5. Yasama Yılı'na başladı; Genel Kurul'a hitap eden Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kutuplaşmayı merkeze alan siyaset tarzıyla asgari müşterekte buluşmayı esas alan yeni bir siyaset arasında tercih yapılması gerektiğini söyledi. Erdoğan konuşmasında "Büyük Türkiye Mutabakatı" ve "Terörsüz Türkiye" vurgusu yaptı, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından 11 ilde 455 bin 357 konut ve iş yerinin hak sahiplerine teslim edildiğini açıkladı. Yeni Parti milletvekilleri konuşma sırasında salonu terk etti; MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli ise Erdoğan'a gül takdim etti ve erken seçim tartışmasına "Seçimi yıllara bağlamak yanlıştır, vakti geldiğinde yapılmalıdır" sözleriyle karşılık verdi.
Ana muhalefetteki hukuki tartışma da gündemdeki yerini koruyor. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi'nin 21 Mayıs tarihli kararıyla kurultay ve alınan tüm kararlar mutlak butlanla geçersiz sayılmış, parti yönetimi tedbiren görevden uzaklaştırılmıştı. Dosya Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nde ön incelemede bulunuyor ve süreç henüz kesinleşmedi. CHP Sözcüsü Müslim Sarı, parti adına yapılan temyiz başvurusundan vazgeçtiklerini duyurdu; gerekçe olarak Özgür Özel ve arkadaşlarının partiden ayrılmasıyla taraf sıfatının ortadan kalkması ve olağan kurultay takviminin işlemeye başlaması gösterildi. Özel ile 91 milletvekili temmuz sonunda CHP'den istifa ederek Yeni Parti'yi kurmuş, bu tabloda CHP'nin Meclis'teki sandalye sayısı 44'e gerilemişti.
Yargı gündeminin ikinci başlığı belediyelere yönelik operasyonlar. Mersin'de ihale ve doğrudan temin işlemlerine ilişkin soruşturma kapsamında Büyükşehir Belediye Başkanı Vahap Seçer, Yenişehir Belediye Başkanı Abdullah Özyiğit ve Mezitli Belediye Başkanı Ahmet Serkan Tuncer'in de aralarında bulunduğu 59 kişi gözaltına alındı. İddianameye esas incelemelerde Büyükşehir'de 13 ihale ve 63 doğrudan temin alımında 330 milyon 945 bin lira, Mezitli'de 1 milyar 10 milyon 914 bin lira, Yenişehir'de 105 milyon lira kamu zararı tespit edildiği öne sürüldü. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş operasyona tepki göstererek fon soruşturmasını hatırlattı.
Ekonomi ve hukukun kesiştiği fon dosyasında ise tasfiye takvimi işliyor. Sermaye Piyasası Kurulu 17 Eylül'de yedi portföy yönetim şirketine ait 131 yatırım fonu için tasfiye kararı almış, bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunduğunu açıklamıştı. Kurul, fahiş kazanç elde ettiği değerlendirilen kişilerin tutarları gönüllü iade edebilmesi için özel iade hesapları oluşturdu; tasfiyedeki fonlarda ilk ara ödemelerin ekimde başlayacağı, önceliğin 1 milyon lira altı anapara ile para piyasası fonlarına verileceği bildirildi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, soruşturma kapsamında 56 kişinin tutuklandığı dosyada sistemik bir krizin önlendiğini, sorunlu fonların karantinaya alındığını ve fon piyasasında ek düzenlemelere gidileceğini söyledi.
Günün acı haberi Manisa'nın Soma ilçesinden geldi; bir maden işletmesinde meydana gelen göçükte 2 işçi hayatını kaybetti, 2 işçi hastaneye kaldırıldı, göçük altında kalan işçiler için kurtarma çalışmaları sürüyor. Akaryakıtta ise zam baskısı devam ediyor: otogaza litre başına yaklaşık 4,63 lira zam yapılmasıyla LPG'nin bir gün içindeki toplam artışı 6 lirayı aştı ve büyük şehirlerde otogaz 40 lira sınırını geçti. Akaryakıtta eşel mobil uygulamasının sona ermesi ve kademeli özel tüketim vergisine geçiş de pompa fiyatlarının seyrinde belirleyici olacak. Dış politikada Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler Şuşa'da Türkiye-Azerbaycan-Gürcistan savunma bakanları toplantısına katılıyor, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin Tiflis'te eğitim iş birliği anlaşması imzalıyor, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz Girne ve Güzelyurt'ta hastane açılışlarında yer alıyor. Türkiye ile Ukrayna arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması'nda da yeni dönem başladı.
Bugün ve bu hafta takip edilecek başlıkların ilk sırasında enflasyon var: 3 Ekim hafta sonuna denk geldiği için TÜİK eylül verilerini 5 Ekim Pazartesi saat 10.00'da açıklayacak. Ekonomistlerin aylık TÜFE beklentisi ortalamada yüzde 2,18, yıl sonu tahmini yüzde 29,66 düzeyinde; açıklanacak oran ekimde yenilenecek kira sözleşmelerini ve ocak ayı memur zammını doğrudan ilgilendiriyor. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin ana muhalefet dosyasındaki ön inceleme sonucu, Mersin ve fon soruşturmalarında savcılık sevkleri, Soma'daki kurtarma çalışmaları ve Avrupa'daki yakıt arzı krizinin seyri gündemin diğer başlıkları olacak. Uluslararası tarafta 3 Kasım'daki ABD ara seçimleri öncesi anket hareketleri ve ABD Merkez Bankası'nın ekim toplantısına ilişkin fiyatlamalar belirleyici olacak. Teknolojide Anthropic'in halka arz takvimi izlenecek. Şanlıurfa'da TEKNOFEST Güneydoğu üçüncü gününde devam ediyor, A Milli Futbol Takımı ise UEFA Uluslar Ligi'nde Belçika ile karşılaşıyor.
Hava durumunda Karadeniz üzerinden gelen nemli hava kütlesiyle üst atmosferdeki soğuk havanın çakışması nedeniyle 24 ilde gök gürültülü sağanak ve saatte 70 kilometreye ulaşan fırtına bekleniyor. İstanbul'da sıcaklık 14 ile 19 derece arasında seyredecek, kent genelinde yerel kuvvetli sağanak ve fırtına etkili olacak. Ankara'da hava parçalı ve çok bulutlu, sıcaklık 7 ile 17 derece aralığında olacak. İzmir'de ise parçalı ve çok bulutlu bir gün yaşanacak, sıcaklık 16 ile 25 derece arasında ölçülecek.
Gündemi sizin için Nöron değerlendirdi. Bilgiyle kalın, yeniden buluşmak üzere.