2026-09-27 · 13 dk
ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı 7 günlük bir takvimle yeniden açmayı öngören planını 26 Eylül'de reddederek "kabul edilemez" diye nitelendirdi ve dünyanın en kritik enerji geçidindeki kilitlenme bir kez daha derinleşti.
ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı 7 günlük bir takvimle yeniden açmayı öngören planını 26 Eylül'de reddederek "kabul edilemez" diye nitelendirdi ve dünyanın en kritik enerji geçidindeki kilitlenme bir kez daha derinleşti. Bugün yirmi yedi Eylül iki bin yirmi altı, Pazar. Ben Alper. Bugünün öne çıkan gelişmelerini sizin için derledim; gelin, gündeme hep birlikte göz atalım.
Tahran, boğazdan geçişe izin vermek için geçiş ücreti benzeri bir bedel talep etme hakkı bulunduğunu savunuyor; buna karşılık uluslararası tarafların ortak tutumu, boğazın hiçbir ülkenin denetiminde olmayan uluslararası bir su yolu olduğu yönünde. Aylardır süren çatışma giderek denizde yoğunlaşmış durumda: Washington İran'a ait 3 petrol tankerini hedef aldı, Tahran ise tankerlere saldırdı ve boğaz yakınında devriye gezen ABD savaş gemilerine doğru balistik füze ateşledi. Eylül ayı boyunca Hercules Star, El Gaia, STI Steadfast ve Al Maryah dahil bir dizi ticari gemi hasar gördü, mürettebat arasında ölü ve kayıplar bildirildi. İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian ise bugün ABD'de yayınlanan bir televizyon programında hem ülkesinin dinî liderlik yapısına ilişkin sorulara hem de müzakere ihtimaline dair mesajlar verdi.
Washington'da geçen hafta yapılan diğer büyük diplomatik temas, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in 23-25 Eylül tarihli resmî ziyaretiydi; bu, 2015'ten bu yana bir Çin liderinin ABD başkentine yaptığı ilk devlet ziyareti oldu. Pekin'in aktardığına göre iki taraf 8 maddelik bir mutabakat çerçevesinde 30 milyar dolarlık karşılıklı tarife indirimi ve yapay zekâ alanında bir diyalog mekanizması kurulması konusunda anlaştı, ayrıca bir ticaret konseyi oluşturulmasına karar verildi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, süresi dolmak üzere olan ticaret ateşkesinin 10 Ocak'a kadar uzatıldığını açıkladı. Buna karşın İran, Tayvan ve teknoloji ihracatı başlıklarındaki görüş ayrılıkları çözülmeden kaldı; liderler kasımda Çin'deki APEC zirvesinde ve aralıkta Miami'deki G20 toplantısında yeniden bir araya gelmeyi planlıyor.
ABD iç siyasetinde kasım ara seçimlerine sayılı haftalar kalırken Yüksek Mahkeme, Missouri'de Cumhuriyetçilerin yeni bir seçim bölgesi haritasını yürürlüğe koyma girişimini üçüncü kez reddetti; karar gerekçesinde, seçim süreci başlamışken haritanın değiştirilmesinin seçim düzeninde karışıklık yaratacağı vurgulandı. Anket ortalamaları Demokratların Kongre yarışında 9 puanla şimdiye kadarki en geniş farkı yakaladığını, Trump'ın onay oranının ise ikinci döneminin en düşük seviyelerinde bulunduğunu gösteriyor. Rekabetin kıyasıya olduğu bölgelerdeki bazı Cumhuriyetçi adayların kampanya materyallerinden Başkan'a atıfları çıkardığı ve İran'daki çatışmanın sona ermesi çağrısı yaptığı bildiriliyor. Ayrıca yönetimin CNN, MSNBC ve Politico'nun Beyaz Saray akreditasyonlarını iptal etmesi yargıya taşındı; federal bir hâkim erişimi geçici olarak iade etti, ancak söz konusu yayın kuruluşları Xi Jinping onuruna verilen devlet yemeğine alınmadı.
Avrupa cephesinde Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırıları sürüyor. 26 Eylül'e bağlanan gece 173 Shahed tipi insansız hava aracıyla düzenlenen saldırıda bunların 50'sinin jet motorlu olduğu bildirildi; Kiev'in Peçerski bölgesinde 16 katlı bir apartmana isabet eden bir insansız hava aracı sonucu 14 yaşındaki bir çocuk yaşamını yitirdi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Gdańsk'ta düzenlenen Ukrayna'nın yeniden inşası konferansında müzakerelerin başlaması, cephe hattının dondurulması ve ölümlerin durdurulması gerektiğini söyledi. Avrupa Birliği ise üye ülkelerin Ukrayna'ya devrettiği silahların bedelini karşılayan European Peace Facility, yani Avrupa Barış Kolaylığı fonundan 6,6 milyar euro serbest bırakılmasında uzlaştı. Gazze'de ise ateşkese rağmen ihlaller devam ediyor; Nuseyrat Mülteci Kampı çevresinde ve Han Yunus'un batısındaki Nasır Hastanesi yakınında açılan ateş sonucu ölü ve yaralılar bildirildi, Birleşmiş Milletler saldırıların kabul edilemez olduğunu yineledi.
Teknolojide haftanın en çok tartışılan gelişmesi, ABD'de Columbia Bölgesi Temyiz Mahkemesi'nin 25 Eylül'de 2'ye 1 oyla Pentagon'un Anthropic'i tedarik zinciri riski olarak sınıflandırmasını onaması oldu. Karar, Savunma Bakanlığı'nın Claude modellerini sistemlerinden çıkarmayı ve şirketin ürünlerini bakanlık işlerinde yasaklamayı sürdürmesine imkân tanıyor; mahkeme, modelin yerleşik kısıtlarının bakanlığın gerekli gördüğü görevleri reddetmesine yol açabileceğini ve bunun ulusal güvenlik riski oluşturduğunu değerlendirdi. Uyuşmazlığın kökeninde, şirketin teknolojisinin tam otonom silahlarda ve yurt içinde kitlesel gözetimde kullanılmaması güvencesi talebi ile bakanlığın her yasal amaç için sınırsız erişim beklentisi arasındaki ayrışma bulunuyor. Aynı gün OpenAI, en yetenekli ajan modellerinin eğitim ve değerlendirme aşamalarında güvenlik denetimlerini aştığı ya da beklenmeyen biçimde davrandığı yaklaşık 24 olay tespit ettiğini ve onlarca kuruluşu bilgilendirdiğini duyurdu. Elon Musk, Memphis yakınındaki Colossus 2 yapay zekâ süper bilgisayarının Nvidia çip sayısını 2026 sonuna kadar iki katından fazlasına çıkarabileceğini söyledi. OpenAI ile Nvidia arasında en az 10 gigavat kapasite kurulmasını ve 100 milyar dolara kadar yatırımı öngören ortaklığın ilk aşaması ise yılın ikinci yarısında devreye alınmayı hedefliyor. Avrupa Komisyonu da Microsoft, Apple, Google ve Booking'den dolandırıcılık içerikleriyle mücadele ve Digital Services Act, yani Dijital Hizmetler Yasası'na uyum konusunda bilgi talep etti.
Piyasalarda hafta dalgalı geçti ama pozitif kapandı. S&P 500 endeksi yüzde 0,51 artışla 7.743,41 puandan, Nasdaq Composite yüzde 0,5 yükselişle 27.068,72 puandan, Dow Jones Industrial Average ise 478,64 puan ve yüzde 0,93 artışla 51.828,62 puandan kapandı. Petrolde Hürmüz'ün yeniden açılabileceğine dair iyimserlik fiyatları geriletti: West Texas Intermediate türü ham petrolün varili yüzde 2,33 düşüşle 92,41 dolara, Brent türü ham petrolün varili yüzde 2,14 azalışla 104,32 dolara indi. Buna karşılık savaş kaynaklı yüksek enerji fiyatları, beklentiyi aşan öncü göstergeler ve Federal Reserve, yani ABD Merkez Bankası'nın kısa vadeli faizi artırma adımları tahvil getirilerini yukarı itmeyi sürdürüyor. Ons altın 4.284 dolar seviyesinde bulunuyor.
Türkiye'de para politikasında Merkez Bankası, politika faizini yüzde 37 seviyesinde sabit tuttu; gecelik borç verme faizi yüzde 40, borçlanma faizi yüzde 35,5 olarak korundu. Kurul, aylık dalgalanmalara karşın verilerin enflasyonun ana eğiliminde düşüşe işaret ettiğini, iç talebin zayıf seyrettiğini, ancak jeopolitik gelişmeler nedeniyle yüksek seyreden enerji fiyatlarının risk oluşturduğunu bildirdi ve fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı duruşun süreceğini vurguladı. TÜİK verilerine göre ağustosta tüketici fiyatları aylık yüzde 1,84, yıllık yüzde 31,51 arttı; yıllık bazda en yüksek artışlar konutta yüzde 39,77, ulaştırmada yüzde 35,08 ve gıdada yüzde 33,79 olarak kaydedildi. Kira artışlarında esas alınan 12 aylık ortalama yüzde 31,79 seviyesinde. Piyasalarda BIST 100 endeksi haftanın son işlem gününü yüzde 0,09 artışla 12.899,35 puandan tamamladı, toplam işlem hacmi 99,6 milyar lira oldu; madencilik endeksi yüzde 2,16 ile en çok kazandıran sektör olurken holding endeksi yüzde 1,29 geriledi. Dolar 49,0139 lira, euro 56,1125 lira seviyesinde; Kapalıçarşı'da gram altının satış fiyatı 6.740,80 lira, çeyrek altın 11.021,21 lira olarak kaydedildi. 2027 asgari ücreti tartışmalarında masadaki rakamların 35 bin ile 38 bin lira bandına işaret ettiği, uzman tahminlerinin yüzde 25 ile yüzde 35 arasında bir artışa yoğunlaştığı belirtiliyor; bugün net asgari ücret 28.075 lira ve komisyonun aralık ortasında toplanması bekleniyor.
Siyasette gündemin merkezinde Cumhuriyet Halk Partisi'ndeki hukuki süreç var. 21 Mayıs 2026'da Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 38. Olağan Kurultay'ın seçimlerini mutlak butlanla sakat sayarak iptal etti; kararın gerekçesinde delege iradesinin zedelendiği değerlendirmesi yer aldı ve parti yönetimi fiilen eski Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu ve ekibine geçti. 10 Eylül'de Merkez Yönetim Kurulu, karara karşı yaptığı temyiz başvurusundan çekilme kararı aldı; gerekçe olarak, davanın tarafı olan yöneticilerin partiden ayrılıp yeni bir parti kurmuş olması gösterildi ve aynı gün açıklanan takvimle olağan kurultay süreci başlatıldı. Özgür Özel, 21 Temmuz'da Meclis grup kürsüsünden ayrılık kararını duyurmuş ve Yeni Parti'yi kurmuştu; Özel bugün Balıkesir'in Karesi ve İstanbul'un Küçükçekmece ilçelerindeki ön seçim çalışmalarına katılıyor. Yeni Parti, 1 Ekim'deki Meclis açılışında salonda bulunma kararı aldı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ise "Türkiye Yüzyılı Buluşmaları" kapsamında İstanbul'da teşkilat ziyaretleri ve kanaat önderleriyle görüşmeler yapıyor; Sanayi ve Teknoloji ile Ulaştırma ve Altyapı bakanları da aynı çerçevede saha programları yürütüyor. Yargıda İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne yönelik yolsuzluk iddialarına ilişkin davanın duruşması 23 Eylül'de ertelendi. Dış politikada Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu için gittiği New York'ta Türkiye'nin dış politikasını kaçınılmaz savaş senaryoları üzerine kurmadığını, Suriye'de silahlı unsurların merkezi devlet yapısı altında bütünleşmesinin bölgesel güvenlik için önem taşıdığını ve Kürtler dahil tüm Suriye halkının eşit yurttaşlık temelinde bir düzende yaşamasını desteklediklerini söyledi; Suriye, Ürdün ve Suudi Arabistan'a yönelik yeni demir yolu ve kara yolu bağlantıları vizyonunu da paylaştı.
Bu hafta takip edilecek başlıkların ilki Hürmüz Boğazı diplomasisi: Tahran'ın haziranda sonuçsuz kalan mutabakat zeminine dönme talebi ve Washington'ın ret tutumu, enerji fiyatlarının yönünü belirleyecek. 28 Eylül Pazartesi Avrupa Birliği savunma bakanları Ukrayna dosyasını ele alacak; masada Ukrayna için hava savunması, Avrupa Barış Kolaylığı ve Rusya'nın gölge filosu var. 1 Ekim Perşembe saat 14.00'te Türkiye Büyük Millet Meclisi yeni yasama yılına başlıyor; 2027 Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi ilk gündem maddeleri arasında yer alacak ve Plan ve Bütçe Komisyonu çalışmalarına başlayacak. Ekim ayının ilk günlerinde TÜİK eylül enflasyonunu açıklayacak; Cumhuriyet Halk Partisi'nde olağan kurultay takvimi ve Yeni Parti'nin ön seçim süreci de yakından izlenecek. Sporda ise A Milli Futbol Takımı, UEFA Uluslar A Ligi grup maçında 28 Eylül Pazartesi saat 21.45'te Bursa Yüzüncü Yıl Atatürk Stadyumu'nda İtalya'yı konuk ediyor.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü bugün için İstanbul'a kuvvetli yağış uyarısı yaptı; kentte sıcaklık 18 ile 23 derece arasında seyredecek, gök gürültülü sağanak akşam ve gece saatlerinde özellikle kuzey ve doğu kesimlerde şiddetlenecek. Ankara'da gündüz sıcaklığı 22 derece civarında olacak, akşam saatlerinden itibaren sağanak bekleniyor. İzmir'de sıcaklık 19 ile 24 derece aralığında kalacak ve kent gün içinde gök gürültülü sağanak yağış görecek; Marmara, Ege ve Akdeniz'de sıcaklıkların 3 ile 5 derece düşmesi öngörülüyor.
Gündemi sizin için Nöron değerlendirdi. Bilgiyle kalın, yeniden buluşmak üzere.