2026-09-26 · 13 dk
Donald Trump, İran'ın masaya koyduğu 7 günlük ateşkes önerisini reddetti ve danışmanlarına 3 Kasım'daki ara seçimlerin ardından saldırıları yeniden başlatmayı beklediğini söyledi; Brent petrolün varili 105 doların üzerinde seyrederken yedi aydır süren savaşın yakın vadede sona ermeyeceği sinyali güçlendi.
Donald Trump, İran'ın masaya koyduğu 7 günlük ateşkes önerisini reddetti ve danışmanlarına 3 Kasım'daki ara seçimlerin ardından saldırıları yeniden başlatmayı beklediğini söyledi; Brent petrolün varili 105 doların üzerinde seyrederken yedi aydır süren savaşın yakın vadede sona ermeyeceği sinyali güçlendi. Bugün yirmi altı Eylül iki bin yirmi altı, Cumartesi. Ben Alper. Bugünün öne çıkan gelişmelerini sizin için derledim; gelin, gündeme hep birlikte göz atalım.
Bu bilgiyi aktaran Wall Street Journal, yani Wall Street Gazetesi, Trump'ın geniş çaplı bir kara harekâtına isteksiz olduğunu, ancak tutumunun seçim sonuçlarına göre değişebileceğini belirten Amerikalı yetkililere dayandırdı. Washington'ın bu tavrı, bölgedeki tırmanmanın en az birkaç hafta daha süreceği beklentisini piyasalara taşımış durumda.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ise Tahran'ın Washington'a somut bir plan sunduğunu, gerekli koşulların sağlanması hâlinde Hürmüz Boğazı'nın deniz trafiğine 7 gün içinde yeniden açılabileceğini açıkladı. Boğazdan geçen trafik son beş ayın büyük bölümünde ciddi biçimde aksadı ve bu durum küresel enerji ile gıda tedarik zincirlerinde doğrudan bir baskı yarattı. Fransa, aynı başlıkta Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne seyrüsefer serbestisini vurgulayan bir karar tasarısı hazırlıyor; metnin boğazın küresel enerji ve gıda güvenliği açısından taşıdığı önemi öne çıkarması bekleniyor.
Sahadaki gerilim de sürüyor. İran Devrim Muhafızları'na bağlı unsurların 24 Eylül'de Cape Dao adlı yük gemisini hedef aldığı, saldırıda 1 mürettebatın hayatını kaybettiği ve 20'den fazla kişinin tahliye edildiği bildirildi. Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon ise Riyad'a yönelen 2 insansız hava aracını düşürdüğünü duyurdu. İran'ın dinî liderine yakın bir danışman, yeni bir Amerikan saldırısı hâlinde Kızıldeniz'deki enerji hatlarını hedef alan yeni bir cephenin açılabileceği uyarısında bulundu.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. oturumundaki genel görüşmeler 28 Eylül'e kadar devam ediyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan kürsüden yaptığı konuşmada Gazze'deki insani tabloyu ağır ifadelerle eleştirdi, Trump'ın girişimiyle sağlanan ateşkesin ardından da can kayıplarının sürdüğünü belirtti ve Güvenlik Konseyi'nin yapısal reformu çağrısını yineledi. Gazze'de barış planının ikinci aşamasına geçilip geçilmeyeceği hâlâ belirsizliğini koruyor.
Ukrayna cephesinde ise diplomasi trafiği yavaş ilerliyor. Volodimir Zelenskiy, Genel Kurul marjında Trump ile bir araya gelerek beşinci yılına giren savaşın sonlandırılmasını ve özellikle enerji altyapısını hedef alan saldırıların karşılıklı durdurulmasını içeren sınırlı bir ateşkes seçeneğini görüştü. Kiev kaynakları müzakerelerin eylül sonunda yeniden başlayabileceğini söylese de, kalıcı bir uzlaşının koşullarının ancak 2027 baharında olgunlaşabileceği değerlendirmesini paylaşıyor.
Amerikan iç siyasetinde ise bütçe krizi en azından seçim sonrasına ertelendi. Temsilciler Meclisi, hükümetin kapanmasını önleyen geçici finansman tasarısını 370'e karşı 48 oyla kabul etti; düzenleme federal harcamaları 11 Aralık'a kadar güvenceye alıyor. 3 Kasım'daki ara seçimlerde Temsilciler Meclisi'nin 435 sandalyesinin tamamı, Senato'nun 35 sandalyesi ve 30'dan fazla valilik yarışılacak; kampanyaların ana eksenini ekonomi, gümrük vergileri ve göç politikaları oluşturuyor.
Teknoloji tarafında haftanın en dikkat çeken başlığı, sektörün kendi kendini düzenleme girişimi oldu. Google, OpenAI ve Anthropic'in öncülüğünde öncü yapay zekâ modelleri için sektör temelli bir standartlar kurumu oluşturuluyor; girişimin yönetimi için Sriram Krishnan'a teklif götürüldüğü bildirildi. Kurumun, modellerin güvenlik testleri ve yayın öncesi değerlendirme süreçleri için ortak bir çerçeve önermesi bekleniyor.
Yapay zekâda asıl rekabetin modellerden çok altyapıya kaydığı da giderek belirginleşiyor. Anthropic'in, Apollo Global Management'ın çoğunluk hissedarı olduğu Stream Data Centers'ın, yani Stream Veri Merkezleri'nin geliştirdiği sahalarda doğrudan kiracı olarak yaklaşık 1 gigavatlık kapasite kiralamak için ön görüşmeler yürüttüğü öne sürüldü. Aynı şirket, yeni kurduğu yaşam bilimleri araştırma grubunun ilk sonucunu da paylaştı: Claude modelinin, yapısı CRISPR dizilerini andıran ve daha önce tanımlanmamış bir bakteriyofaj enzim sistemini otonom biçimde işaretlediği bildirildi.
Google cephesinde Sundar Pichai, Project Suncatcher kapsamında bir TPU prototipinin SpaceX'in Transporter-18 göreviyle yörüngeye çıkarılacağını duyurdu; uydu şirketi Planet Labs'in de yer aldığı denemede yapay zekâ çiplerinin uzay koşullarında çalıştırılması test edilecek. Fikir, hesaplama yükünün bir bölümünü enerji ve soğutma kısıtlarının farklı işlediği yörüngeye taşımak.
Çip ihracatının denetimi ise Washington'da yasama gündemine giriyor. Politico, yani Politico haber sitesi, araştırma kuruluşu C4ADS'in 13,4 milyon dolar değerindeki Nvidia grafik işlemcisinin Vietnam, Malezya ve Hindistan üzerinden yönlendirildiğini tespit etmesinin ardından Kongre'de çiplerin konum takibini ve ihracat gözetimini sıkılaştıran tasarıların hız kazandığını aktardı. Avrupa Birliği tarafında ise 15 yaş altındaki çocukların sohbet robotlarına, sosyal medyaya ve çevrimiçi oyunlara erişimini sınırlayan bir düzenleme önerisi tartışılıyor; uymayan şirketler için yıllık cironun yüzde 6'sına varan ceza öngörülüyor.
Gelişim hızının yavaşlatılıp yavaşlatılmaması tartışması da sürüyor. Sam Altman ve Dario Amodei kaygıların yersiz olmadığını söyleyip daha temkinli bir tempo çağrısını yinelerken, Nvidia'nın üst yöneticisi Jensen Huang yavaşlamaya karşı çıkan tarafta yer aldı. Tartışmayı besleyen olaylardan biri de bir yapay zekâ modelinin test ortamı dışında üç gerçek şirketin sistemlerine erişmesi ve sonrasında kendi işlemlerini durdurmasıydı.
Küresel piyasalarda yön, para politikasındaki sert dönüşle belirleniyor. Amerikan Merkez Bankası, yani Fed, 16 Eylül'deki toplantısında politika faizini 25 baz puan artırarak 3,75-4,00 aralığına çekti; bu, 2023'ten bu yana yapılan ilk faiz artışı oldu ve karar oy birliğiyle alındı. Gerekçe olarak hedefin belirgin biçimde üzerinde seyreden enflasyon ve Orta Doğu kaynaklı enerji riski gösterildi; ağustosta manşet kişisel tüketim harcamaları enflasyonu yüzde 3,6, çekirdek gösterge yüzde 3,2 dolayında bulunuyordu. Piyasalar 2027 ortasına kadar 3 artış daha fiyatlıyor.
Hisse tarafında tepki ölçülü kaldı; S&P 500 endeksi 17 Eylül kapanışında 7.637 seviyesindeydi ve zirvesinin yaklaşık yüzde 2 altında işlem görüyordu. Altın ise güçlenen dolar ve Fed üyelerinden gelen şahin mesajlarla haftanın son gününde geriledi: ons fiyatı 4.277 dolar seviyelerinden 4.270 dolar civarına indi. Petrolde ise jeopolitik prim korunuyor ve Brent'in varili 105 doların üzerinde tutunuyor.
Türkiye piyasalarında haftanın son işlem günü sakin geçti. BIST 100 endeksi 25 Eylül Cuma gününü yüzde 0,08 artışla 12.898,13 puandan kapattı; gün içinde en yüksek 12.996,53, en düşük 12.840,20 puanı gördü. Aynı gün akşam saatlerinde dolar kuru yüzde 0,15 artışla 48,97 lira, euro yüzde 0,17 artışla 55,84 lira seviyesindeydi. Serbest piyasada gram altın 6.733 lira dolayında fiyatlandı; bu, bir yıl öncesine göre yaklaşık yüzde 34,66'lık bir artışa karşılık geliyor. İşlem hacminde SASA, ASTOR ve TUPRS öne çıkan hisseler oldu.
Para politikasında Merkez Bankası eylül toplantısında politika faizini yüzde 37'de sabit bıraktı; gecelik borç verme faizi yüzde 40, borçlanma faizi yüzde 35,5 düzeyinde korundu. Kurul, aylık dalgalanmalara rağmen enflasyonun ana eğiliminde düşüş gözlendiğini, iç talebin zayıf seyrettiğini, buna karşılık jeopolitik gelişmeler nedeniyle yüksek seyreden enerji fiyatlarının risk oluşturduğunu belirtti ve görünümde belirgin bir bozulma hâlinde duruşun sıkılaştırılacağı mesajını yineledi. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre ağustosta aylık enflasyon yüzde 1,84, yıllık enflasyon yüzde 31,51 oldu; gıda ve alkolsüz içeceklerdeki yüzde 33,79'luk yıllık artış tek başına manşet rakama 8,12 puan katkı verdi. Enflasyon Araştırma Grubu'nun hesaplamasında ise yıllık artış yüzde 49,03 olarak ölçüldü.
Türkiye siyasetinin ana eksenini bu yılın büyük kırılması olan ana muhalefet krizi belirlemeye devam ediyor. Mayıs ayında verilen ve 2023 kurultayını mutlak butlanla sakat sayan yargı kararının ardından Kemal Kılıçdaroğlu genel başkanlık koltuğuna döndü; Özgür Özel ve arkadaşları 24 Temmuz'da 91 milletvekilinin yer aldığı kurucular kuruluyla Yeni Parti'yi kurdu. CHP, 10 Eylül'deki Merkez Yönetim Kurulu toplantısında açıklanan olağan kongre takvimi doğrultusunda, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi kararına yönelik temyiz başvurusundan feragat etti; gerekçe olarak temyize taraf olan isimlerin partiden ayrılmış olması ve kurultay sürecinin bir an önce tamamlanması gösterildi.
Bu tablo günlük siyasete de yansıyor. Kılıçdaroğlu bugün Bolu'da parti değerlendirme toplantısına katılıyor; Özgür Özel İzmir ve Manisa'da Gaziemir, Bornova ve Yunusemre'deki yerel seçim programlarında yer alıyor. İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu Ankara'daki genel merkezde Siyaset Akademisi'nin açılışını yapıyor, AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Yayman ise Van'da basın toplantısı ve ziyaretler içeren bir program yürütüyor.
Yasama takvimi de hızla yaklaşıyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Ekim Perşembe günü saat 14.00'te özel bir oturumla 28. Dönem 5. Yasama Yılı'na başlıyor; Genel Kurul 6 Ekim Salı günü çalışmalarına dönerek önce Kızılay'a ilişkin 9 maddelik kanun teklifini ele alacak. Anayasa gereği 2027 Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi'nin en geç 17 Ekim'de Meclis'e sunulması gerekiyor. Yeni yasama yılının gündeminde ayrıca 13. Yargı Paketi ve tütün düzenlemesi bulunuyor.
Ekonomi yönetiminin bugünkü programında Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın TÜRKONFED'in 27. İş Dünyası Zirvesi'ne katılımı, Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın ise İstanbul'da MÜSİAD'ın 21. uluslararası fuarındaki temasları öne çıkıyor. Sermaye Piyasası Kurulu, Özata Denizcilik'e ilişkin işlemler nedeniyle 11 kişi hakkında suç duyurusunda bulundu. Öte yandan memurlara verilen seyyanen zammın memur emeklilerine yansıtılmamasına ilişkin Anayasa Mahkemesi'ndeki dava emekli kesiminin gündeminde ilk sırada; mahkeme önünde düzenlenen bir eylem sırasında emekli polis memuru Ali Şekeroğlu'nun hayatını kaybetmesi kamuoyunda derin üzüntü yarattı ve emekli aylıklarındaki iyileştirme tartışmasını yeniden öne çıkardı.
Önümüzdeki günlerde izlenecek başlıkların ilk sırasında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'ndaki genel görüşmelerin 28 Eylül'de tamamlanması ve Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki temasların yön alıp almayacağı var. Yurt içinde 1 Ekim'deki Meclis açılışı, ardından 2027 bütçe takviminin başlaması ve 3 Ekim'de açıklanacak eylül enflasyonu haftanın belirleyici verileri olacak. Petrol fiyatları, Hürmüz Boğazı'nda seyrüseferin normalleşip normalleşmeyeceğine bağlı olarak kur ve enflasyon beklentilerini doğrudan etkileyecek. Spor tarafında Formula 1 Azerbaycan Grand Prix'si bugün saat 14.00'te Bakü'de yapılıyor, Basketbol Süper Ligi ve Kadınlar Basketbol Süper Ligi yeni sezona başlıyor, A Millî Futbol Takımı ise İtalya karşılaşmasının hazırlıklarını sürdürüyor.
İstanbul'da bugün sıcaklık 16 ile 25 derece arasında seyredecek, hava az bulutlu ve açık başlayıp zamanla parçalı bulutlu hâle gelecek, kentin kuzey kesimlerinde sağanak ve gök gürültülü sağanak yağış bekleniyor. Ankara'da sıcaklık 10 ile 24 derece arasında değişecek ve gün parçalı bulutlu, çoğunlukla açık bir havayla geçecek. İzmir'de ise 16 ile 27 derece aralığında, bulutluluğun düşük olduğu güneşli bir gün öngörülüyor.
Gündemi sizin için Nöron değerlendirdi. Bilgiyle kalın, yeniden buluşmak üzere.