2026-09-23 · 13 dk
ABD'nin İran'a ait ticari havayollarının dünya genelindeki operasyonlarını durduran yaptırımı bugün yürürlüğe girerken, Donald Trump Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kürsüsünden Tahran'a müzakereler sonuçsuz kalırsa daha ağır askeri adımların gelebileceği uyarısını yaptı.
ABD'nin İran'a ait ticari havayollarının dünya genelindeki operasyonlarını durduran yaptırımı bugün yürürlüğe girerken, Donald Trump Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kürsüsünden Tahran'a müzakereler sonuçsuz kalırsa daha ağır askeri adımların gelebileceği uyarısını yaptı. Bugün yirmi üç Eylül iki bin yirmi altı, Çarşamba. Ben Alper. Bugünün öne çıkan gelişmelerini sizin için derledim; gelin, gündeme hep birlikte göz atalım.
Yaptırımı duyuran ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, kararın 23 Eylül itibarıyla geçerli olacağını bildirdi; açıklama, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin Genel Kurul için New York'a ulaştığı ve yeni bir müzakere kanalının konuşulduğu saatlere denk geldi. Tahran cephesinde ise İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, Washington'la görüşmelerin yeniden başlaması için hazırlanan 7 koşulun Katar üzerinden ABD'ye iletildiğini açıkladı; Katar'ın arabuluculuk ekibi iki başkent arasındaki teması yeniden kurmaya çalışıyor.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. oturumu, liderlerin katıldığı yüksek düzeyli haftanın ortasında devam ediyor. 178 ülkeden devlet ve hükümet başkanı ile dışişseri bakanının New York'ta bir araya geldiği oturumlar 28 Eylül'e kadar sürecek. Görev süresi 31 Aralık 2026'da dolacak Genel Sekreter Antonio Guterres, Genel Kurul'a son kez bu oturumda seslendi. Gündemin ağırlık merkezini Gazze'deki insani durum, İran dosyası, Rusya-Ukrayna Savaşı, Sudan'daki çatışmalar ve Güvenlik Konseyi'nin yapısına yönelik reform tartışmaları oluşturuyor.
Gazze'de ateşkes resmi olarak yürürlükte olmakla birlikte sahadaki tablo kırılgan kalmaya devam ediyor. Filistinli kaynaklar ateşkesin ilanından bu yana ihlallerin sürdüğünü, hava ve topçu ateşinin yeniden yerinden edilmiş sivillerin bulunduğu alanlara ulaştığını bildiriyor. Gıda ve inşaat malzemelerinin bölgeye girişindeki kısıtlamalar, sağlık ve su arıtma altyapısının onarılmasını da geciktiriyor; bu başlık Genel Kurul kulislerinin en çok konuşulan konularından biri durumunda.
Rusya-Ukrayna cephesinde diplomasi yine tıkanmış görünüyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Askeri Sanayi Komisyonu toplantısındaki konuşmasında Kiev yönetiminin barıştan söz etmesine rağmen görüşmelerin yeniden başlamasını engellediğini öne sürdü. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov bu ay başında üçlü formatta müzakerelerin yeniden kurulabileceği yönünde daha olumlu bir mesaj vermişti. Savaşın son bir yıllık seyri büyük ölçüde karşılıklı insansız hava aracı ve füze saldırılarıyla, özellikle de enerji ve ticaret altyapısının hedef alınmasıyla belirleniyor.
Washington'da basın özgürlüğü tartışması hukuki bir zemine taşındı. Beyaz Saray'a girişleri yasaklanan CNN, Politico ve MS NOW adlı üç Amerikan haber kuruluşu, kararın kaldırılması için federal mahkemeye başvurdu; dosyayı görecek hakim Timothy Kelly'nin huzurunda ilk duruşma bugün yapılıyor. Yasağın ardından Beyaz Saray, yönetimin görüntülerini kesintisiz yayımlayan kendi video kanalını devreye aldı. Basın özgürlüğü kuruluşları ve muhalefetteki bazı yasa yapıcılar bu adımı eleştirirken, televizyon kanallarından oluşan ortak muhabir havuzunun dört üyesi de dayanışma amacıyla Başkan'ın New York programını izlemeyi askıya aldı. Fas'ta ise bugün sandık başına gidiliyor; seçmenler 395 sandalyeli parlamentonun bileşimini belirleyecek.
Teknoloji tarafında günün ana başlığı Meta Connect 2026. Menlo Park'taki kampüste bugün başlayan ve yarın sona erecek etkinliğin açılış sunumunu Mark Zuckerberg yapacak. Şirketin bu yıl akıllı gözlüklere ve yapay zeka donanımına ağırlık vermesi bekleniyor; Zuckerberg'in sosyal medyada ipucu verdiği, kamerasız tasarlanan ve 6 mikrofonla yapay zeka asistanına ayrılmış bir düğme taşıyan yeni gözlüğün bu sonbaharda satışa çıkacağı konuşuluyor. Zuckerberg ile teknoloji direktörü Andrew Bosworth'ün, sunum sırasında hologram benzeri görüntülü görüşme gösterimi yapması da bekleniyor, ancak şirket bu iddiaların hiçbirini doğrulamış değil.
Yapay zeka şirketleri arasında ise alışılmadık bir işbirliği hattı kuruluyor. OpenAI, Anthropic ve Google DeepMind'ın ileri düzey yapay zeka sistemlerinin güvenliği konusunda haftalardır görüştüğü, sektör için ortak bir standart kuruluşu oluşturmayı tartıştıkları bildirildi. Tartışmanın arka planında, geliştirme hızının sistemleri anlama ve denetleme kapasitesini aşabileceği uyarısı ve bağımsız değerlendirme mekanizması kurulması önerisi bulunuyor. Aynı dönemde maliyet rekabeti de sertleşti; OpenAI yeni modellerini önceki kuşağa kıyasla belirgin biçimde düşük bir programlama arayüzü fiyatıyla sunmaya hazırlanırken, Anthropic en güçlü modelinin çalıştırma maliyetini yaklaşık yüzde 40 azaltmayı hedeflediğini açıkladı.
Yapay zekanın güvenlik riskleri somut vakalarla da gündemde. Anthropic'in yayımladığı tehdit istihbaratı raporuna göre Yemen merkezli bir grup, balistik füzelerin uçuş stabilizasyon yazılımını geliştirmek için şirketin kodlama aracını kullanmaya çalıştı; şirket ilgili hesapların tümünü kapattığını ve bulgularını yetkililerle ve diğer araştırma laboratuvarlarıyla paylaştığını duyurdu. Aralarında OpenAI, Anthropic, Google ve Microsoft'un da bulunduğu yüzü aşkın teknoloji şirketi ise yapay zeka temelli siber tehditlere karşı ortak hareket çağrısı yaptı.
Çip tarafında Nvidia, yapay zeka ortaklık ağını genişletmeyi sürdürüyor. Şirket, Tayvan merkezli MediaTek'e 3,5 milyar dolarlık dönüştürülebilir tahvil yatırımı yaptığını açıkladı; toplam büyüklüğü 3,9 milyar dolara ulaşan ve MediaTek tarihinin en büyük yurt dışı tahvil ihracı olan işleme Alphabet de katıldı. Anlaşmanın merkezinde, müşterilerin özel yapay zeka çiplerini doğrudan Nvidia'nın veri merkezi sistemlerine bağlamasına imkan veren NVLink Fusion teknolojisi bulunuyor. Nvidia ayrıca yapay zeka altyapısını finanse etmek üzere finans kuruluşlarıyla 500 milyar dolarlık bir sermaye ittifakı kurma çalışmasını sürdürüyor.
Küresel piyasalarda yön, para politikası ve enerji fiyatları arasında sıkışmış durumda. ABD Merkez Bankası 16 Eylül'de politika faizini 25 baz puan artırarak yüzde 3,75 ile 4,00 aralığına çıkardı; bu, 2023'ten bu yana yapılan ilk faiz artırımı oldu ve karar oy birliğiyle alındı. Banka, enflasyonun yüksek seyrini gerekçe gösterdi ve yıl sonu faiz tahminini yüzde 3,8'den yüzde 4,1'e yükselterek bir artırım daha yapılabileceğinin sinyalini verdi.
Buna rağmen Wall Street rekor seviyelerin yakınında tutunuyor. Yapay zeka hisselerine yönelik iyimserlik son işlem gününde endeksleri yukarı taşıdı; Nasdaq yeni bir zirve kaydetti, S&P 500 ise ağustosta gördüğü tüm zamanların en yüksek seviyesinin yaklaşık yüzde 0,4 altında seyretti. Enerji fiyatlarındaki gevşeme bu tabloyu destekliyor. Eylül ortasında 109,74 dolara kadar çıkan Brent petrolün varil fiyatı, 100 doların altına inerek 98 ila 99 dolar bandına geriledi; Orta Doğu kaynaklı arz endişelerinin bir miktar hafiflemesi gerilemede etkili oldu. Altının onsu yaklaşık yüzde 0,8 düşüşle 4.345 dolar seviyesinde dengelenirken, dolar endeksi 100,43'e yükseldi ve euro-dolar paritesi 1,1465 düzeyinde bulunuyor.
Türkiye siyasetinin gündeminde Cumhuriyet Halk Partisi'ni derinden etkileyen mutlak butlan süreci duruyor. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21 Mayıs'ta partinin 38. Olağan Kurultayı'na ilişkin davada mutlak butlan kararı vererek kurultay seçimlerini ve alınan kararları baştan geçersiz saymış, genel başkan Özgür Özel ile merkez organlarını görevden almıştı. Süreç temmuzda yeni bir aşamaya geçti; Özel ve yol arkadaşları partiden ayrılarak Yeni Parti'yi kurdu. Böylece istinaf başvurusunda taraf sıfatları ortadan kalktı ve parti, 10 Eylül'deki Merkez Yönetim Kurulu toplantısında istinaf başvurusundan vazgeçme kararı alarak olağan kongre takvimini duyurdu. Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel bugün Ankara'da parti genel merkezinde Anahtar Parti Genel Başkanı Yavuz Ağıralioğlu'nu kabul edecek.
Dış politika trafiğinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan New York'taki temaslarını sürdürüyor. Erdoğan bugün Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'ndeki iklim etkinliğine katılacak ve Türk-Amerikan ilişkileri başlıklı bir toplantıda yer alacak. Genel Kurul'daki konuşmasında Güvenlik Konseyi'nin yeniden yapılandırılması gerektiğini vurgulamış, Filistin devletini tanımayan ülkelere tutumlarını gözden geçirme çağrısı yapmıştı. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ise İstanbul'da 21. MÜSİAD Expo Uluslararası Fuarı'nın açılışına ve İstanbul Ticaret Kongresi'ne katılacak. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Siirt Havalimanı'nın yeni terminal binasını hizmete açacak.
Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Ekim Perşembe günü saat 14.00'te yeni yasama yılına başlıyor. Terörsüz Türkiye süreci, suça sürüklenen çocuklara yönelik düzenleme ve ekonomiye ilişkin paketler ilk haftaların ana başlıkları arasında. 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi'nin en geç 17 Ekim'de Meclis'e sunulması gerekiyor; bütçe görüşmeleri Cevdet Yılmaz'ın 23 Ekim'de Plan ve Bütçe Komisyonu'na yapacağı sunumla başlayacak. Manisa'nın Turgutlu ilçesinde bir meslek lisesinin önünde düzenlenen silahlı saldırıda 11 kişinin yaralandığı olayın soruşturması da sürüyor; ikisinin durumu ağır olan yaralılar tedavi altında, olay yerinden kaçan şüpheli polis ekiplerince yakalandı.
Türkiye ekonomisinde para politikası sıkı duruşunu koruyor. Merkez Bankası eylül toplantısında politika faizini yüzde 37'de sabit tuttu; gecelik borç verme faizi yüzde 40, borçlanma faizi yüzde 35,5 düzeyinde kaldı. Kurul, enflasyonun ana eğiliminin gerilediğine işaret eden verilere rağmen jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları üzerinden yukarı yönlü risk oluşturduğunu vurguladı. Ağustos ayında aylık enflasyon yüzde 1,84, yıllık enflasyon yüzde 31,51 olarak açıklanmıştı. Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi son işlem gününü yüzde 1,04 değer kaybıyla 13.198,84 puandan tamamladı, işlem hacmi 147,5 milyar lira oldu; holding endeksi yüzde 1,77 gerilerken bankacılık endeksi yüzde 0,27 yükseldi. Dolar 48,83 lira, euro 55,99 lira seviyesinde bulunuyor. Gram altın 6.820 lira civarında işlem görüyor. İmalat sanayinde kapasite kullanım oranı 74,1'e, reel kesim güven endeksi 102,5'e çıktı. Merkez Bankası bugün eylül ayı finansal hizmetler istatistiklerini, finansal hizmetler güven endeksini, hanehalkı beklenti anketini ve sektörel enflasyon beklentilerini yayımlayacak.
Bu hafta takip edilecek başlıkların ilk sırasında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 28 Eylül'e kadar sürecek yüksek düzeyli oturumları ve İran dosyasında Katar aracılığıyla yürütülen temasların sonuç verip vermeyeceği yer alıyor. Washington'daki basın davasında bugünkü duruşmadan çıkacak karar, Beyaz Saray'ın akreditasyon uygulamasının geleceğini belirleyecek. Teknoloji tarafında Meta Connect sunumundan çıkacak ürün duyuruları, akıllı gözlük pazarının yönü açısından belirleyici olacak. Yurt içinde Merkez Bankası'nın bugünkü veri seti ile 1 Ekim'deki Meclis açılışı ve ardından gelecek bütçe takvimi öne çıkıyor. Sporda ise A Milli Futbol Takımı, Uluslar Ligi'nde Fransa ile oynayacağı maçın hazırlıklarını sürdürüyor; Emlak Konut, Kadınlar Avrupa Ligi elemeleri yarı finalinde deplasmanda Panathinaikos'la karşılaşacak.
Hava durumunda ülke genelinde yağışlı bir tablo hakim; Meteoroloji Genel Müdürlüğü 5 bölge için gök gürültülü sağanak uyarısı yaptı ve batıda sıcaklıkların 2 ila 4 derece düşeceğini bildirdi. İstanbul'da gün kuvvetli gök gürültülü sağanakla geçecek, sıcaklık 15 ile 17 derece arasında kalacak. Ankara'da parçalı ve yer yer çok bulutlu havayla birlikte aralıklı sağanak bekleniyor, sıcaklık 13 ile 23 derece aralığında seyredecek. İzmir'de de gök gürültülü sağanak geçişleri görülecek, sıcaklığın 17 ile 22 derece arasında olması öngörülüyor.
Gündemi sizin için Nöron değerlendirdi. Bilgiyle kalın, yeniden buluşmak üzere.