2026-09-20 · 13 dk
Basra Körfezi'nde karşılıklı tanker vuruşlarıyla tırmanan ABD-İran gerilimi, Brent petrolün varilini 103 dolar bandına ve ons altını 4.387 dolarla rekor bölgesine taşıdı; iki başkentin de yeni saldırı tehditleriyle konuştuğu tablo, haftaya girerken küresel gündemi tek başına belirliyor.
Basra Körfezi'nde karşılıklı tanker vuruşlarıyla tırmanan ABD-İran gerilimi, Brent petrolün varilini 103 dolar bandına ve ons altını 4.387 dolarla rekor bölgesine taşıdı; iki başkentin de yeni saldırı tehditleriyle konuştuğu tablo, haftaya girerken küresel gündemi tek başına belirliyor.
İran Devrim Muhafızları, Körfez sularında 3 gemiyi ve 3 petrol tankerini hedef aldığını duyurdu; ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı CENTCOM ise İran'a ait 3 petrol tankerine yönelik operasyon düzenlediğini açıkladı. Bugün yirmi Eylül iki bin yirmi altı, Pazar. Ben Alper. Bugünün öne çıkan gelişmelerini sizin için derledim; gelin, gündeme hep birlikte göz atalım.
Önceki günlerde Washington'ın 5 İran tankerini vurduğu, Tahran'ın ise 2 ABD savaş gemisi ile 8 petrol tankeri ve 10 ticari gemiye saldırı düzenlediği bildirildi. Donald Trump, İran ordusunun misilleme yapması halinde çok daha geniş çaplı saldırılar geleceğini söylerken, Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı EASA, bölgeye ilişkin uçuş uyarısının süresini 30 Eylül 2026'ya kadar uzattı. Enerji ve deniz taşımacılığı üzerindeki bu baskı, dünya piyasalarındaki fiyatlamanın da ana değişkeni durumunda.
Trump, aylardır Grönland'ı gerekirse güç kullanarak alacağı yönündeki açıklamalarının ardından Danimarka ile bir güvenlik anlaşmasına vardıklarını duyurdu. Trump'ın "kalıcı güvenlik kontrolü" diye tanımladığı düzenleme, adada NATO dışı hiçbir üs ya da asker bulundurulmasını yasaklıyor ve Rusya ile Çin kaynaklı yatırımları engellemeye dönük bir denetim mekanizması içeriyor. Kopenhag ise anlaşmanın bağlayıcı olduğunu, ancak Danimarka'nın egemenliğini ve Grönland halkının kendi geleceğini belirleme hakkını koruduğunu vurguluyor. Metnin bu hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında imzalanması, ardından Danimarka parlamentosunun onayına sunulması bekleniyor.
Polonya Başbakanı Donald Tusk, istihbarat değerlendirmelerine dayanarak Rusya'nın, Ukrayna'yı destekleyen ülkelere insansız hava araçları ve füzelerle "kazara" görünümü verilmiş hibrit saldırılar planladığını söyledi. Tusk, ülkesinin doğusunda düşen cismin Rusya'ya ait Kh-101 tipi seyir füzesi olduğunu doğrulamış, bunun bir NATO üyesinin hava sahasının doğrudan ihlali anlamına geldiğini belirtmişti. Polonya, demir yolları ve sanayi tesislerine yönelik olası sabotaj senaryolarına karşı hazırlık yapıldığını duyurdu.
Rusya, tam ölçekli savaşın başlamasından sonra ilhak ettiği Ukrayna topraklarında ilk kez parlamento seçimi düzenledi; Kiev ve Batılı başkentler bu oylamayı tanımadıklarını açıkladı. Savaşı bitirme çabaları cephesinde ise ABD'li temsilciler Steve Witkoff ve Jared Kushner'in Moskova ile Kiev'e yaptığı son ziyaretler diplomatik trafiği canlandırsa da somut bir sonuç doğurmadı. Moskova, anlamlı bir ateşkes için Ukrayna'nın Donbas'ta kontrolü elinde tutmadığı bölgelerden çekilmesini şart koşuyor; Kiev ise yıkımı durduracak bir formül arıyor.
Gazze'de 10 Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkesin üzerinden yaklaşık bir yıl geçmesine rağmen sahadaki şiddet tamamen durmuş değil. Filistinli yetkililere göre ateşkesten bu yana 1.390 kişi hayatını kaybetti, 4.801 kişi yaralandı; Ekim 2023'ten bu yana toplam can kaybı 73.910'a, yaralı sayısı 174.914'e ulaştı. İsrail Savunma Bakanı Israel Katz'ın kuzeyde askeri üs ve yerleşim planlarını dile getirmesi, ateşkesin kalıcılığına dair soru işaretlerini artırıyor.
ABD iç siyasetinde ise 2026 ara seçimleri öncesi tansiyon yükseliyor. Cumhuriyetçiler hem Temsilciler Meclisi'nde hem Senato'da dar bir çoğunlukla seçime giderken, ekonomi, gümrük vergileri ve göç politikaları kampanyanın merkezinde. Eylül ortasında yayımlanan anketler Alaska ve Nebraska gibi eyaletlerde Senato yarışlarının çok yakın seyrettiğini gösteriyor. Bu dönemde 61 temsilcinin yeniden aday olmayacağını açıklaması, 1992'den bu yana görülen en yüksek ikinci emeklilik dalgası olarak kayda geçti.
Teknoloji tarafında haftanın ana tartışması, sektörün kendi hızını frenleme çağrısı oldu. Anthropic'in üst yöneticisi Dario Amodei, ileri seviye modellerin geliştirilme hızının denetimli biçimde yavaşlatılmasını savundu; Sam Altman ve Elon Musk da benzer uyarılarda bulundu. Buna karşılık Nvidia'nın üst yöneticisi Jensen Huang, yapay zekânın mümkün olan en hızlı şekilde geliştirilmesi gerektiğini söyleyerek tam tersi bir pozisyon aldı. Tartışma, güvenlik kaygısı ile rekabet baskısı arasındaki gerilimi görünür kılıyor.
Anthropic'in Eylül 2026 tehdit raporu, kötü niyetli aktörlerin Claude modellerini siber operasyonlarda, siyasi etki kampanyalarında, gözetleme faaliyetlerinde ve dolandırıcılıkta kullanmaya çalıştığını ortaya koydu. Aynı şirket, yapay zekâdaki ilerleme hızını ölçmek için araştırma görevlerinin ne kadarının modeller tarafından yapıldığı, sistemlerin denetlenebilirliği ve kaynak dağılımı olmak üzere 3 gösterge önerdi. OpenAI ise model sapmalarının bildirimine dönük Model Misalignment Reporting Framework, yani model uyumsuzluğu bildirim çerçevesini yayımladı.
Ürün tarafında Google, 97 dilde gerçek zamanlı sesli ve görüntülü etkileşim sunan Gemini 3.8 Live sürümünü tanıttı. Claude, sohbet ile çalışma ortamını birleştirerek belge ve sunum özellikleri kazandı. Yapay zekâ ajanları için bağımsız sertifikasyon pazarı da şekillenmeye başladı; AIUC-1 standardı bu alandaki ilk yaygın referans olarak öne çıkıyor. Değerleme tarafında Anthropic'in 2 trilyon dolarlık bir seviyeyle halka arzı değerlendirdiği, OpenAI'nin ise devasa bir sermaye turu hazırlığında olduğu konuşuluyor.
Tüketici elektroniğinde Apple, 9 Eylül'deki etkinlikte tanıttığı iPhone 18 ailesini 19 Eylül'de raflara çıkardı. Yeni serinin en çok konuşulan tarafı 2 nanometrelik A20 işlemci ve değişken diyaframlı kamera; Türkiye açısından ise Apple Intelligence paketine Türkçe desteğinin gelmesi öne çıkıyor.
Piyasalarda haftanın en kritik başlığı ABD Merkez Bankası Fed'in kararıydı. Fed, 16 Eylül'de federal fon faizini oy birliğiyle 25 baz puan artırarak yüzde 3,75-4,00 aralığına çekti ve enflasyonun yüksek seyretmeye devam ettiğini vurguladı. Banka, 2026 sonu için kişisel tüketim harcamaları enflasyon tahminini yüzde 3,6'dan yüzde 3,7'ye, çekirdek tahmini ise yüzde 3,3'ten yüzde 3,4'e yükseltti. Jeopolitik riskin beslediği enerji fiyatları, bu tablonun arkasındaki en önemli etken.
Altın, jeopolitik gerilimden güç alarak yükselişini sürdürüyor; ons fiyatı yüzde 1,06 artışla 4.387 dolara kadar çıktı. Brent petrolün kasım vadeli varil fiyatı 102,99 dolar seviyesinde işlem gördü; hafta içinde 109 dolara kadar tırmanan fiyatlar ardından bir miktar geri çekildi. Yurt içinde dolar kuru 48,7779 lira, gram altın ise 6.865 lira seviyesinde bulunuyor. Çeyrek altın 10.992 liradan alınıp 11.234 liradan satılıyor.
Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi haftanın son işlem gününde yüzde 1,67 değer kaybederek 13.284,42 puandan kapandı. Endeks gün içinde en düşük 13.199,45, en yüksek 13.427,05 puanı gördü; toplam işlem hacmi 170,6 milyar lira oldu. Bankacılık endeksi yüzde 0,55, holding endeksi ise yüzde 4,10 geriledi; finansal kiralama ve faktoring sektöründeki yüzde 9,41'lik kayıp günün en sert düşüşü oldu.
Türkiye ekonomisinde Merkez Bankası Para Politikası Kurulu, 10 Eylül'deki toplantısında politika faizini yüzde 37'de sabit tuttu; gecelik borç verme faizi yüzde 40, borçlanma faizi yüzde 35,5 düzeyinde korundu. Kurul, enflasyonun ana eğiliminde düşüş sinyalleri gördüğünü, ancak jeopolitik kaynaklı enerji fiyatlarının risk oluşturduğunu belirtti. TÜİK verilerine göre ağustosta tüketici fiyatları aylık yüzde 1,84 arttı, yıllık enflasyon yüzde 31,51 olarak gerçekleşti.
Siyasette gündemin merkezinde Cumhuriyet Halk Partisi'ndeki mutlak butlan süreci ve onun doğurduğu yeni tablo var. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi'nin 2023 kurultayını iptal etmesinin ardından görevine dönen Kemal Kılıçdaroğlu yönetimi, 10 Eylül'deki Merkez Yönetim Kurulu toplantısında aldığı kararla temyiz başvurusundan feragat etti. Parti, gerekçe olarak temyizde taraf olan isimlerin CHP'den ayrılmış olmasını ve incelemenin uzamasının kongre takvimini geciktirme ihtimalini gösterdi. Yeni kongre süreci 28 Eylül'de üye çizelgelerinin askıya çıkarılmasıyla başlıyor; büyük olağan kurultayın 2027 Nisan'ının başında toplanması öngörülüyor.
Temmuz ayında Özgür Özel ile birlikte 91 milletvekilinin CHP'den istifa edip kurduğu YENİ Parti, kuruluşunun ikinci buçuk ayını geride bıraktı. Bu ayrılıkla CHP'nin Meclis'teki sandalye sayısı 135'ten 44'e düşmüş, ana muhalefet sıfatı YENİ Parti'ye geçmişti. Parti yeni genel merkezine taşındı, 81 ilde örgütlenme çalışması başlattı ve olağan kurultayını 14-15 Kasım'da toplamayı planlıyor. Siyasi Partiler Kanunu'ndaki 6 aylık süre kuralı nedeniyle bu takvim, partinin mayıs ortasından itibaren seçimlere katılabilmesi anlamına geliyor. Ağustosta yapılan bir kamuoyu araştırmasında katılımcıların yüzde 55'i yeni oluşumu olumlu bulduğunu belirtmişti.
Yargı gündeminde İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne yönelik yolsuzluk davası sürüyor. 414 sanığın yargılandığı dosyada 82'nci duruşma 16 Eylül'de görüldü. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın hazırladığı 195 sayfalık ek iddianame, 12 yeni eylem ve 29 kişi hakkındaki ceza talebiyle mahkemenin önünde bulunuyor. Görevden uzaklaştırılan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu, ayrı bir dosyada 11 Eylül'de savunma yapmıştı.
Türkiye Büyük Millet Meclisi 1 Ekim Perşembe günü saat 14.00'te yeni yasama yılına başlıyor. Genel Kurul'un 6 Ekim'de ele alacağı ilk metin Türk Kızılayı'na ilişkin 9 maddelik kanun teklifi olacak. Nafaka düzenlemesini içeren 13. Yargı Paketi ile tütün ürünlerine yönelik teklif de sıradaki başlıklar arasında. Anayasa gereği 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi'nin en geç 17 Ekim'de Meclis'e sunulması gerekiyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu'na katılmak üzere bugün ABD'ye gidiyor. Erdoğan 20-23 Eylül arasında New York'ta temaslarda bulunacak ve genel görüşmelerin başlayacağı 22 Eylül'de Genel Kurul'a hitap edecek. Bu yılki oturumun teması "Güveni yeniden tesis etmek, dönüşümü yönetmek" olarak belirlendi. Program kapsamında Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri ve çeşitli ülkelerin liderleriyle ikili görüşmeler, ayrıca Türk-Amerikan iş dünyası ve düşünce kuruluşu temsilcileriyle toplantılar yer alıyor. Erdoğan'ın yokluğunda Cumhurbaşkanlığına Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz vekâlet edecek; ilgili tezkere bugünkü Resmî Gazete'de yayımlandı.
Bu hafta izlenecek başlıklar arasında ilk sırada New York'taki Genel Kurul diplomasisi ve Erdoğan'ın 22 Eylül'deki konuşması var. ABD ile Danimarka arasındaki Grönland anlaşmasının imza töreni ve Kopenhag'daki parlamento süreci yakından takip edilecek. Basra Körfezi'ndeki tanker saldırılarının seyri, petrol ve altın fiyatlarının yönünü belirleyecek. Yurt içinde 28 Eylül'de başlayacak CHP kongre takvimi, YENİ Parti'nin il kongreleri ve 1 Ekim'deki Meclis açılışı gündemin ana eksenini oluşturuyor. Ekonomi cephesinde ise Fed'in faiz artırımı sonrası gelişmekte olan ülke piyasalarına sermaye akışı ve BIST 100'deki satış baskısının devam edip etmeyeceği izlenecek.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün bugüne dair raporuna göre İstanbul'da hava parçalı ve az bulutlu, kuzey kesimlerde sağanak yağışlı olacak; en yüksek sıcaklık 26 derece civarında bekleniyor. Ankara parçalı bulutlu bir gün geçirecek, öğle saatlerinden sonra yer yer sağanak görülebilir ve sıcaklık 23 dereceye kadar çıkacak. İzmir'de ise gün boyu parçalı bulutlu ve büyük ölçüde kuru bir hava hâkim olacak, sıcaklık 30 dereceyi bulacak.
Gündemi sizin için Nöron değerlendirdi. Bilgiyle kalın, yeniden buluşmak üzere.