2026-09-19 · 11 dk
Dünyanın iki kritik deniz geçidi aynı anda felç oldu: Hürmüz Boğazı'ndaki çatışmalara Babülmendep Boğazı'nın Husi kontrolüne geçmesi eklenince Brent petrol 97 dolar bandına tırmandı ve Uluslararası Enerji Ajansı tabloyu küresel petrol piyasası tarihinin en büyük arz kesintisi olarak tanımladı.
Dünyanın iki kritik deniz geçidi aynı anda felç oldu: Hürmüz Boğazı'ndaki çatışmalara Babülmendep Boğazı'nın Husi kontrolüne geçmesi eklenince Brent petrol 97 dolar bandına tırmandı ve Uluslararası Enerji Ajansı tabloyu küresel petrol piyasası tarihinin en büyük arz kesintisi olarak tanımladı. Bugün on dokuz Eylül iki bin yirmi altı, Cumartesi. Ben Alper. Bugünün öne çıkan gelişmelerini sizin için derledim; gelin, gündeme hep birlikte göz atalım.
Şubat sonunda başlayan İran savaşında haziranda imzalanan mutabakat zaptının çökmesinin ardından 1 Eylül'den bu yana yenilenen çatışmalar sürüyor; dünya petrol ticaretinin beşte birinden fazlasının geçtiği Hürmüz'de trafik neredeyse tamamen durmuş durumda. Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı'nın 11 Eylül'de devre dışı kalması, alternatif güzergâh ihtimalini de zayıflattı. Amerikan ham petrolü West Texas Intermediate, yani Batı Teksas ham petrolü de 92 dolar seviyelerine çıktı; Uluslararası Enerji Ajansı ve Amerikan Enerji Bilgi İdaresi fiyat tahminlerini yukarı yönlü revize etti.
Yemen'de İran destekli Husiler 10 Eylül'de Kızıldeniz kıyısındaki Muha limanını, ertesi gün de boğazın en dar noktasındaki Perim Adası'nı ele geçirdi. Dünya mal ticaretinin yaklaşık 12'de birinin geçtiği Babülmendep'in her iki yakasına da hâkim olan Husiler, Afrika kıyısına 20 kilometre mesafeye kadar yaklaştı. Suudi Arabistan, Muha'daki havalimanını vurdu; Veliaht Prens Mohammed bin Salman'ın Amerikan askerî müdahalesi talebine Donald Trump, bölgedeki harekâtı Husileri kapsayacak biçimde genişletmeyi düşünmediklerini söyleyerek olumsuz yanıt verdi. Gemi trafiğinde henüz sert bir düşüş ölçülmese de çıkış yapan gemi sayısındaki gerileme, armatörlerin temkinli davrandığını gösteriyor.
Gazze'de Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkesin üzerinden 11 ay geçerken sahadaki çatışmalar tümüyle durmuş değil. Bu süre içinde 1.359 Filistinlinin hayatını kaybettiği, 4.571 kişinin yaralandığı bildirildi; 18 Eylül sabahı da Gazze Şeridi'nin farklı noktalarında çatışma ve bombardıman rapor edildi. Birleşmiş Milletler soruşturma komisyonu üyesi Sidoti, mevcut durumun gerçek bir ateşkes sayılamayacağını savundu. Ukrayna cephesinde ise Volodymyr Zelensky, 18 Eylül'de Karpatlar bölgesindeki 8 ülkeyi bir araya getiren Carpathian 8, yani Karpatlar 8 zirvesinin ilkine ev sahipliği yaptı. Avrupa Birliği, füze ve insansız hava aracı tedariki için Ukrayna'ya 3,3 milyar euro aktaracağını duyurdu; Polonya, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü üyelerine yönelik hibrit saldırı riskine dikkat çekti. Ukrayna ordusu, Rusya'nın kuzey Donetsk'teki seçkin bir insansız hava aracı birliğini ağır kayıplar nedeniyle cepheden çektiğini açıkladı.
Amerika Birleşik Devletleri'nde Trump, haberciliklerini gerekçe göstererek CNN, MS NOW ve Politico'yu Beyaz Saray'dan men ettiğini açıkladı ve benzer kararların başka kuruluşlar için de gelebileceğini söyledi. Aynı gün sağlık alanında bir düzenlemeyi duyuran Trump, 50 eyaletin tamamının Medicaid ilaç fiyatlandırma modeline katıldığını bildirdi; GENEROUS adı verilen modelde 26 ilaç üreticisi, markalı ilaç pazarının 89'da birini aşan bir kapsamla eyalet programlarına iskonto sağlayacak. Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae-myung, anayasa değişikliğiyle ikinci dönem arayışında olmadığını vurgularken Hürmüz Boğazı'na asker gönderilmesinin söz konusu olmadığını söyledi; Kore ile Amerika Birleşik Devletleri'nin dışişleri bakanları bu konuyu ve yatırım taahhütlerini Washington'da ele aldı. Asya'nın en büyük spor organizasyonu Asya Oyunları ise bugün Japonya'nın Nagoya kentinde başlıyor.
Yapay zekâ tarafında sektörün kendi hız sınırını tartıştığı sıra dışı bir hafta yaşandı. Anthropic'ten Dario Amodei, OpenAI'dan Sam Altman ve Elon Musk, modellerin denetlenemez seviyelere ulaşma ve siber güvenlik riskleri gerekçesiyle geliştirme hızının yavaşlatılmasını gündeme getirdi. Meta'dan Mark Zuckerberg koordineli bir yavaşlamaya karşı çıkarak rekabetin önemine işaret etti, Nvidia'dan Jensen Huang yeni düzenlemelere ihtiyaç olmadığını savundu; Microsoft ise insan denetimini merkeze alan bir davranış kuralları taslağı yayımladı. Üç büyük şirketin ortak bir denetim kurumu için görüştüğü iddiaları da tartışılıyor.
Halka arz cephesinde Altman, OpenAI'ın 2026'da borsaya açılmayacağını, önceliğin güvenlik çalışmaları ve kamu iş birlikleri olduğunu belirtti; buna karşılık SoftBank öncülüğünde yaklaşık 20 bankanın katılımıyla şirkete 11,87 milyar dolarlık bir finansman sağlandı. Anthropic ise halka arz için Nasdaq'ı seçti ve ekim ayını hedefliyor; bazı değerleme tahminleri 2 trilyon dolara kadar çıkıyor. Anthropic'in eylül tehdit raporunda, kötü niyetli aktörlerin Claude modellerini siber operasyonlar, siyasi etki kampanyaları, gözetim ve dolandırıcılık amacıyla kullanmaya çalıştığı açıklandı. Ürün tarafında Google, 97 dil destekleyen ve gerçek zamana yakın akıl yürüten Gemini 3.8 Live modellerini tanıttı; Apple, iOS 27 ile uygulamalar arasında işlem yapabilen yenilenmiş Siri'yi kullanıma açtı; Meta kamerasız Luna akıllı gözlüğü üzerinde çalışıyor. Avrupa'da Cohere ile Aleph Alpha 20 milyar dolarlık değerlemeyle birleşme kararı aldı, Oracle yapay zekâ yatırımlarını artırırken işten çıkarmalara başladı, Google DeepMind ise genel yapay zekânın toplumsal etkilerini araştıracak bir enstitü kurdu.
Küresel piyasalarda haftanın belirleyici gelişmesi Amerikan Merkez Bankası'nın kararıydı. Fed, 16 Eylül'de politika faizini oy birliğiyle 25 baz puan artırarak 3,75 ile 4,00 aralığına yükseltti; bu, 2023'ten bu yana ilk faiz artışı oldu. Başkan Kevin Warsh, güçlü iş gücü piyasasına ve hedefin üzerinde seyreden enflasyona işaret etti. Karar sonrası ons altın 4.273 dolara kadar geriledi, haftanın sonunda ise 4.356 dolar seviyesine yerleşti. Enerji fiyatlarındaki sıçrama, merkez bankalarının enflasyon tahminlerini yeniden gözden geçirmesine yol açıyor.
Yurt içinde Borsa İstanbul sert bir hafta geçirdi. BIST 100 endeksi cuma gününü %1,67 düşüşle 13.284,42 puandan kapattı ve haftalık kayıp %8,18'e ulaştı; gün içinde devre kesici mekanizması devreye girdi. Satış baskısının ardında yatırım fonlarındaki likidite sorunu var: Pusula Portföy 15 Eylül'de yatırımcı ödemelerini gerçekleştiremedi, Sermaye Piyasası Kurulu'nun fonlara ilişkin kararlarının ardından özellikle BIST 30 hisselerinde zincirleme satışlar görüldü. Döviz cephesinde dolar kuru %0,11 artışla 48,79 lira, euro ise 55,98 lira seviyesinde işlem gördü. Gram altın gün sonunu 6.836,72 liradan tamamladı, Kapalıçarşı'da 6.824,26 liradan alıcı buldu.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Para Politikası Kurulu, eylül toplantısında bir hafta vadeli repo faizini %37'de sabit tuttu; gecelik borç verme faizi %40, borçlanma faizi %35,5 düzeyinde korundu. Kurul, aylık dalgalanmalara rağmen enflasyonun ana eğiliminde düşüşe işaret eden verilere dikkat çekerken jeopolitik gelişmeler nedeniyle yüksek seyreden enerji fiyatlarını yukarı yönlü risk olarak tanımladı ve görünümde belirgin bozulma halinde duruşun sıkılaştırılacağını yineledi. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre ağustosta tüketici fiyatları aylık %1,84, yıllık %31,51 arttı. Yıl başında %27 zamla net 28.075 liraya çıkarılan asgari ücret, yılın ilk yedi ayında %30 ile %33 bandında seyreden yıllık enflasyonun gerisinde kalmaya devam ediyor.
Siyasette tablo temmuzda kökten değişti. Mayıs ayında 38. Olağan Kurultay'a ilişkin verilen mutlak butlan kararının ardından Özgür Özel ve 91 milletvekili Cumhuriyet Halk Partisi'nden istifa ederek 24 Temmuz'da Yeni Parti'yi kurdu; Yeni Parti Meclis'te ana muhalefet konumuna yerleşirken Cumhuriyet Halk Partisi 44 milletvekiliyle beşinci sıraya geriledi. Cumhuriyet Halk Partisi'nin Merkez Yönetim Kurulu 10 Eylül'de olağan kongre takvimini açıkladı, 14 Eylül'de de mutlak butlan davasındaki temyiz başvurusundan feragat etti; parti, temyize taraf olan isimlerin istifasıyla taraf sıfatının ortadan kalktığını ve bir an önce yeni bir kurultay sürecinin tamamlanmasının hedeflendiğini bildirdi. Yargı gündeminde İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun da sanık olduğu dosyanın 82. duruşması 16 Eylül'de görüldü; ayrı bir dosyada mahkeme dört sanığın tutukluluğunun devamına hükmederek duruşmayı 29 Eylül'e erteledi. Resmî Gazete'de bugün, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan imzasıyla 2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı'na ilişkin genelge yayımlandı. Günün programında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Numan Kurtulmuş'un Kırşehir'deki Ahilik Haftası kutlamaları, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki Yeni Atatürk Stadyumu tanıtımı ve Güzelyurt Soğuk Hava Deposu açılışı ile Özgür Özel'in Yalova'daki üretici ve esnaf ziyaretleri yer alıyor.
Önümüzdeki günlerin takviminde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. dönem genel görüşmeleri öne çıkıyor; 22 Eylül'de başlayacak oturumlar 28 Eylül'e kadar sürecek ve genel sekreterlik yarışı kulislerin ana konusu olacak. Yurt içinde 29 Eylül'deki duruşma, Cumhuriyet Halk Partisi'nin kurultay takvimi ve yatırım fonlarına ilişkin düzenleyici adımlar izlenecek. Anthropic'in ekim ayına planladığı halka arzı, küresel teknoloji piyasası için yılın en büyük başlıklarından biri olmaya aday. Spor tarafında Nagoya'da 16 gün sürecek Asya Oyunları başlıyor, bugün Trendyol Süper Lig'de 6. hafta kapsamında Beşiktaş ile Fenerbahçe karşılaşıyor, MotoGP'nin Avusturya ayağında sprint yarışı 17.00'de yapılıyor ve Bosphorus Cup yelken yarışları İstanbul Boğazı etabıyla sona eriyor.
Hava durumunda İstanbul'da çok bulutlu bir gün bekleniyor, sıcaklık 26 derece civarında seyredecek ve yağış öngörülmüyor. Ankara parçalı ve çok bulutlu, yer yer gök gürültülü sağanak yağışlı; sıcaklık 13 ile 23 derece arasında. İzmir'de gökyüzü açık ve az bulutlu, sıcaklık 19 ile 30 derece arasında olacak, önümüzdeki üç gün yağış beklenmiyor. Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu'nun kuzeyinde kuvvetli yağış ve sel riskine karşı uyarı yapıldı.
Gündemi sizin için Nöron değerlendirdi. Bilgiyle kalın, yeniden buluşmak üzere.