2026-09-18 · 13 dk
Trump, yedi aydır süren İran savaşının sonuna yaklaşıldığını söyleyerek Tahran ile doğrudan temas kurulduğunu açıkladı; ancak İran tarafından bunu doğrulayan bir açıklama gelmedi ve üst düzey bir İranlı yetkili, Tahran'ın koşulları karşılanmadan müzakere masasına oturulmayacağını yineledi.
Trump, yedi aydır süren İran savaşının sonuna yaklaşıldığını söyleyerek Tahran ile doğrudan temas kurulduğunu açıkladı; ancak İran tarafından bunu doğrulayan bir açıklama gelmedi ve üst düzey bir İranlı yetkili, Tahran'ın koşulları karşılanmadan müzakere masasına oturulmayacağını yineledi. Bugün on sekiz Eylül iki bin yirmi altı, Cuma. Ben Alper. Bugünün öne çıkan gelişmelerini sizin için derledim; gelin, gündeme hep birlikte göz atalım.
Savaşın şubat ayında başlamasının ardından temmuzda çöken ateşkesin yerine yenisi konulamamış durumda; 8 Temmuz'da İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik iddiasını göstermek için ticari gemilere yönelmesiyle süreç tümüyle kilitlenmişti. Washington'ın ateşkes görüşmelerini yeniden başlatma çabaları, Körfez ülkelerinin İran ve İran'a yakın Husi güçlerinden gelen saldırıları soğurmakta zorlanmasıyla birlikte ağırlaşmış görünüyor.
Bu tabloyu zorlaştıran ikinci cephe Yemen. Suudi Arabistan ile Husiler arasındaki karşılıklı saldırılar son günlerde tırmandı ve Riyad, elindeki hava savunma füzesi stoklarının erimesi üzerine Fransa, İngiltere, Pakistan ve Mısır'dan takviye arayışına girdi. ABD'li diplomatların Umman'da Husi temsilcileriyle bir araya gelerek Kızıldeniz'deki gerilimi görüştüğü, Husi tarafının 2025 yılının mayıs ayında varılan ateşkesi sürdürme isteğini ilettiği bildirildi. Avrupalı ve Arap ülkelerinin askeri yetkilileri ise Paris'te toplanarak Lübnan ordusuna verilecek desteği ele aldı; güney Lübnan'da yeni bir İsrail operasyonu ihtimali bölgede tedirginlik yaratıyor.
Savaşın hukuki boyutunda çarpıcı bir rapor geldi. İran'a ilişkin uluslararası gerçekleri araştırma heyeti, şubat ayında bir okul ve bir spor tesisine düzenlenen iki saldırının arkasında ABD'nin bulunduğuna dair makul gerekçeler olduğunu ve bu saldırıların savaş suçu niteliği taşıdığını açıkladı. Aynı rapor, İran makamlarının hükümet karşıtı gösterilere yönelik ölümcül bastırma operasyonlarında insanlığa karşı suç işlediği sonucuna da vardı. Heyetin her iki tarafa da yönelen bulguları, gelecek hafta New York'ta toplanacak BM Genel Kurulu'nun gündemine taşınacak başlıklar arasında.
Gazze'de ise ateşkesin ikinci aşaması kritik eşikte. Gazze Barış Kurulu Yüksek Temsilcisi Nikolay Mladenov, üzerinde uzlaşılan yol haritasına uyulmaması halinde ateşkesin sona erebileceği ve bunun iki taraf için de yıkıcı sonuçlar doğuracağı uyarısında bulundu. ABD Dışişleri Bakanlığı ikinci yıl üst üste Filistinli yetkililere vize vermeyerek Mahmud Abbas'ın BM Genel Kurulu'na katılmasının önünü kapattı. İsrail'in Doğu Kudüs ile Maale Adumim arasındaki tartışmalı bölgede 2.167 konutluk yeni bir yerleşim hamlesi onaylaması da uluslararası tepkiyle karşılandı.
Avrupa cephesinde Polonya Başbakanı Donald Tusk, Rusya'nın Ukrayna'ya destek veren Avrupa ülkelerine karşı insansız hava aracı ve roketlerle hibrit saldırılar planladığını, bu saldırıların "kaza" görüntüsü altında sunularak NATO üyelerinin dayanışma refleksinin zayıflatılmasının hedeflendiğini savundu. Rusya, 17 Eylül sabahı Ukrayna'nın en büyük çelik üreticisine ait Zaporijstal tesislerini iki balistik füzeyle vurdu; batı Ukrayna'ya yönelik insansız hava aracı saldırısı sırasında Polonya sınırına yakın bir noktada güçlü bir patlama yaşandı ve Polonya Hava Kuvvetleri savaş uçaklarını havalandırdı. Ukrayna'nın karşılık niteliğindeki insansız hava aracı saldırıları ise Rusya'nın Sizran ve Saratov'daki iki rafinerisinde üretimi durdurdu. Ayrıca eski Kosova Cumhurbaşkanı Hashim Thaci, savaş suçlarından mahkûm edilerek 25 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Teknolojide yılın en tartışmalı başlığı yapay zekânın hızı. OpenAI, GPT-6 Astra adını verdiği yeni modelini tanıttı; şirketin başkanı Greg Brockman, modelin yeteneklerde kuşak atlayan bir sıçrama olduğunu ve yapay zekânın insan muhakemesini aşmaya başladığı bir eşiğe gelinmiş olabileceğini söyledi. Anthropic ise en güçlü modeli olarak tanıttığı Claude Fable 5.1'i duyurdu. Buna karşın aynı şirketin üst yöneticisi Dario Amodei, sorumlu davranılmadığı gerekçesiyle istifa eden bir araştırmacının ardından 12 Eylül'de yayımladığı yazıda, teknolojinin katlanarak hızlanmasının sistemleri anlama ve denetleme kapasitesini aşabileceği uyarısını yaparak gelişimin bilinçli biçimde yavaşlatılmasını önerdi.
Sektör içinde ortak bir çerçeve arayışı da hızlanıyor. OpenAI, Anthropic ve Google DeepMind'ın haftalardır ileri düzey sistemlerin güvenliğini konuştuğu, hatta ortak bir standart kurumu kurulması seçeneğinin masada olduğu bildirildi. Anthropic yöneticilerinden Sarah Heck, şirketlerin kendi kendilerine koydukları gönüllü ilkelerin yeterli olmadığını, devlet denetiminin gerektiğini söyledi. Microsoft'un yapay zeka biriminin başındaki Mustafa Suleyman ise modellere insan özellikleri atfetmenin yarattığı riske dikkat çekti. OpenAI'ın kendi modellerinde altı ayrı kural dışı davranış vakası tespit ettiğini açıklaması ve araştırmacıların mayıs ayından bu yana başıboş yazılım ajanlarının Hugging Face altyapısında güvenlik açığı taradığını saptaması, denetim tartışmasını somutlaştırdı.
Paranın aktığı yön ise değişmiyor. Nvidia'nın piyasa değeri eylül ortası itibarıyla yaklaşık 5,1 trilyon dolara ulaştı; yapay zeka çipi, bulut altyapısı ve yazılım alanındaki en büyük 10 halka açık şirketin toplam değerinin 25 trilyon doları aştığı hesaplanıyor. Apple'ın, kendi tasarımı çiplerle çalışacak bir yapay zeka çıkarım sunucusunda Nvidia'nın NVLink Fusion ağ teknolojisini kullanmayı görüştüğü öne sürüldü. ABD'de Temsilciler Meclisi, veri merkezlerinin elektrik faturalarına yaptığı baskının eyalet düzenleyicileri tarafından ele alınmasını teşvik eden bir tasarıyı kabul etti.
Piyasalarda haftanın belirleyici gelişmesi, Federal Reserve, yani ABD Merkez Bankası'nın 16 Eylül'de politika faizini 25 baz puan artırarak 3,75-4,00 aralığına çekmesi oldu. Karar 12'ye karşı 0 oyla alındı ve üç yılın ilk faiz artışı olarak kayda geçti. Gerekçe, İran savaşının tetiklediği akaryakıt fiyatı artışının enflasyonu yukarı itmesi. Güncellenen projeksiyonlarda 18 yetkilinin 16'sı yıl bitmeden en az bir 25 baz puanlık artış daha görüyor, dördü iki ek artış öngörüyor. Japonya'da da Japonya Merkez Bankası faizi 1995'ten bu yana en yüksek seviye olan yüzde 1,25'e yükseltti. ABD'de 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,94 seviyesinde.
Emtia tarafında Brent petrol yüzde 1 gerileyerek varil başına 103,78 dolara, Amerikan ham petrolü yüzde 0,7 düşüşle 101,22 dolara indi; buna rağmen fiyatlar son bir ayda çift haneli yükselişini koruyor. Altının ons fiyatı 17 Eylül'de 4.310 dolar civarında işlem gördü; bu seviye, 28 Ocak'ta görülen 5.589,38 dolarlık rekorun yaklaşık yüzde 21 altında. Faiz artışı beklentisi, jeopolitik risklere rağmen değerli metal üzerinde baskı kuruyor.
Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi 17 Eylül'ü 387,19 puan ve yüzde 2,95 yükselişle 13.509,76 puandan kapattı. Endeks güne yüzde 1,32 düşüşle 12.948,83 puandan başlamış, gün içinde 12.912,55 puana kadar gerileyip 13.580,72 puana kadar çıkmıştı; 63 hisse değer kazanırken 36 hisse geriledi. Serbest piyasada dolar 48,67 lira, euro 56,06 lira, gram altın 6.786 lira seviyesinde bulunuyor.
Türkiye'de siyasetin ana ekseni, yaz aylarında yeniden çizilen Meclis aritmetiği. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi'nin 21 Mayıs'ta verdiği mutlak butlan kararının ardından CHP genel başkanlığı görevinden ayrılan Özgür Özel, 24 Temmuz'da 34 yıllık partisinden istifa ederek Yeni Parti'nin kuruluş dilekçesini verdi; kendisiyle birlikte 91 milletvekilinin de partiden ayrılmasıyla CHP 24 yıl sonra ana muhalefet sıfatını kaybetti ve Meclis'te beşinci parti konumuna geriledi. Özel, parti adındaki "Yeni" ibaresine yönelik hukuki itirazlara rağmen isimde değişikliğe gitmeyeceklerini söylüyor; bugün Bursa'da iş insanları, Birleşik Lastik fabrikası işçileri ve incir üreticileriyle bir araya gelecek. Yargıtay'ın dosyayı eylülde ele alacağı iddiası ise sürecin hukuki ayağını canlı tutuyor.
Yargı gündeminde iki büyük dosya var. CHP'nin 38. Olağan Kurultayı'na ilişkin "şaibe" iddiasıyla açılan ve aralarında Ekrem İmamoğlu'nun da bulunduğu 12 sanıklı ceza davasında duruşma yeniden ertelendi ve yeni tanıkların dinlenmesine karar verildi. Silivri'de görülen ve 414 sanığı kapsayan İstanbul Büyükşehir Belediyesi davasında ise ikinci celse 83'üncü gününe ulaştı; tutuksuz sanıkların savunmaları alınmaya devam ediyor. Ayrıca eski MİT mensubu Kaşif Kozinoğlu'nun ölümüne ilişkin soruşturmada dönemin Silivri Cumhuriyet Başsavcısı ile cezaevi savcısı hakkında gözaltı kararı çıkarıldı; KKTC'de bulunduğu tespit edilen emekli Jandarma Albay Hasan Atilla Uğur, Türkiye'ye dönerek İstanbul Havalimanı'nda gözaltına alındı.
Takvim tartışması da ısındı. Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanı Mehmet Uçum, seçimlerin 16 Nisan 2028'de yapılmasını beklediğini ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın son kez aday olacağını söyledi; bazı yorumcular ise erken seçim için iki olası tarihten söz ediyor. Dış politikada ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, Erdoğan ile Trump'ın gelecek hafta New York'ta BM Genel Kurulu marjında görüşeceğini duyurdu.
Türkiye ekonomisinde Merkez Bankası Para Politikası Kurulu politika faizini yüzde 37'de sabit tuttu; gecelik borç verme faizi yüzde 40, borçlanma faizi yüzde 35,5 düzeyinde korundu. Ağustos ayında yıllık enflasyon yüzde 31,51 olarak gerçekleşti ve Merkez Bankası yıl sonu tahminini yüzde 28'e revize etti; bu da milyonlarca emekli ve memurun Ocak 2027 zam oranına ilişkin beklentisini şekillendiriyor. İşsizlik oranı yüzde 8,6, iş gücü 35,6 milyon, istihdam 32,5 milyon kişi düzeyinde. Cari işlemler hesabı haziranda 4 milyar 194 milyon dolar açık verdi. Sermaye Piyasası Kurulu 130 yatırım fonunun tasfiyesine ve 7 şirkete işlem yasağı getirilmesine karar verdi. Bugün Merkez Bankası temmuz ayı uluslararası yatırım pozisyonunu açıklayacak, İstanbul Havalimanı'nın 4. pisti törenle hizmete girecek ve TEKNOFEST Diyarbakır'da kapılarını açacak.
Önümüzdeki günlerin ana başlığı BM Genel Kurulu'nun 21-25 Eylül'deki üst düzey haftası olacak; 22 Eylül'de başlayacak genel görüşmede 193 üye ülkenin temsilcileri kürsüye çıkacak, 23 Eylül'de iklim eylemi ve adil geçiş konulu üst düzey toplantı yapılacak. Oturuma Bangladeşli Khalilur Rahman başkanlık edecek ve bu, görev süresi 31 Aralık'ta dolan Genel Sekreter António Guterres döneminin son Genel Kurul oturumu olacak. Aynı hafta Erdoğan-Trump görüşmesi, İran savaşında olası bir müzakere hamlesi ve Gazze'de ateşkesin ikinci aşamasına ilişkin yol haritası izlenecek. Yurt içinde Yargıtay'ın kurultay dosyasına ilişkin adımı, İBB davasının seyri ve Merkez Bankası'nın açıklayacağı veri seti; küresel piyasalarda ise ABD Merkez Bankası'nın yıl bitmeden yapması beklenen ek faiz artışı ve 100 doların üzerinde seyreden petrol fiyatının enflasyona yansıması öne çıkıyor.
İstanbul'da gökyüzü parçalı ve yer yer çok bulutlu olacak, Anadolu Yakası'nda aralıklı yerel sağanak ve gök gürültülü sağanak beklenirken sıcaklık 18 ile 26 derece arasında seyredecek. Ankara'da gün boyu aralıklı ve yerel sağanak yağış görülecek, sıcaklık 14 ile 23 derece aralığında kalacak. İzmir'de ise yağış beklenmiyor, hava parçalı az bulutlu olacak ve sıcaklık 30 ile 31 derece civarında ölçülecek.
Gündemi sizin için Nöron değerlendirdi. Bilgiyle kalın, yeniden buluşmak üzere.