Demir Gövdeli Roketler: Mysore'dan Amerikan Marşına

Bölüm metni

Amerikan milli marşında geçen "roketlerin kızıl parıltısı" aslında Hindistan'da doğdu. O roketleri ilk kez tadan İngiliz askerleri, bir Güney Hindistan sultanının cephane arabalarını havaya uçurduğu günü ömürleri boyunca anlattı. Peki bir imparatorluk, kendisini yenen silahı nasıl çalıp kendi zaferinin şarkısına dönüştürdü?

10 Eylül 1780 sabahı, Güney Hindistan'ın kavurucu sıcağında, Kançipuram'ın kuzeyindeki Pollilur ovasında bir İngiliz müfrezesi yürüyordu. Doğu Hindistan Şirketi'nin hizmetindeki bu kuvvete Albay William Baillie komuta ediyordu ve emrinde yaklaşık 3,800 kişi vardı. Görevi basitti: kendisini bekleyen Sir Hector Munro'nun ana ordusuna katılmak. Aradaki mesafe bir günlük yürüyüşten fazla değildi. Baillie o mesafeyi asla kapatamayacaktı.

Karşısındaki ordu, Güney Hindistan'ın Mysore Sultanlığı'na, Türkçe söyleyişle Maysur'a aitti. Maysur'un hükümdarı Haydar Ali, oğlu Tipu Sultan'ı süvarileriyle Baillie'nin üzerine sürmüş, ardından kendi ana kuvvetiyle de kuşatmayı tamamlamıştı. Baillie durumu anlayınca askerlerini o dönemin klasik savunma düzenine soktu: uzun bir dikdörtgen, dışa dönük süngüler, ortada cephane arabaları ve seyisler, hamallar, sucular, yani orduyu ayakta tutan o kalabalık sivil kuyruk. Bu düzen süvariye karşı neredeyse kırılmazdı. Atlı bir kuvvetin sıkı bir süngü duvarına çarpması intihardan başka bir şey değildi ve Baillie'nin askerleri bunu biliyordu. İngiliz subaylar o sabah kendilerine güveniyorlardı.

Sonra gökyüzü hışırdamaya başladı.

Maysur ordusunun ön saflarından, elle tutulan borulardan fırlayan şeyler havayı yararak geliyordu. Bunlar top güllesi değildi; gülle gelirken görülmez, yalnızca sonucu duyulur. Bu şeylerin arkasında bir kuyruk vardı, ıslık gibi bir ses vardı, duman vardı. Bazıları yükseğe çıkıp aşağı iniyor, bazıları da hiç yükselmiyor, toprağın hemen üstünde sıçrayarak, zıplayarak ilerliyordu. Yerde sıçrayanlar en kötüsüydü. Bir adamın dizini, bir başkasının baldırını parçalayıp yoluna devam ediyorlardı. O gün bir İngiliz asteğmenin bacağı böyle bir isabetle darmadağın oldu. İngiliz öncü birlikleri ilerlemeyi bıraktı; kimse önünü göremediği, nereden geleceğini hesaplayamadığı bir şeyin içine doğru yürümek istemiyordu.

Roketler insanı öldürmekte topun yerini alamazdı. Ama Baillie'nin dikdörtgeni, bu silahın sevdiği türden bir hedefti: derin, sıkışık, ortası dolu. Ve o ortada cephane arabaları duruyordu.

Kaynakların ortak kanaati, başıboş bir roketin arabalardan birine isabet ettiğidir. Düzenin tam içinde iki cephane arabası birden havaya uçtu. O patlama yalnızca yakınındaki askerleri öldürmekle kalmadı; dikdörtgenin karnını yardı. Panikleyen hamallar, seyisler, hayvanlar, yani silahsız binlerce insan, kendi askerlerinin saflarının içinden kaçmaya başladı. Süngü duvarı bir anda dışarıdan değil, içeriden dağıldı. Tipu Sultan'ın süvarileri tam o anda, kırılmış düzenin üzerine indi.

Geri kalanı bir muharebe değil, bir kıyımdı. O gün Şirket'in kuvvetinden 2,016 kişi öldü, yaklaşık 1,000 kişi esir düştü. 36 Avrupalı subay hayatını kaybetti, 50'si tutsak alındı. Yerli askerlerden ise ayakta kalan bir birlik kalmadı; öldüler, yaralandılar ya da ovaya dağıldılar. Baillie teslim oldu ve esaretten sağ dönmedi. Bu yenilgi, Doğu Hindistan Şirketi'nin Hindistan yarımadasında aldığı en ağır darbe olarak yarım yüzyıldan fazla süreyle kayıtlarda kaldı.

Haber Madras'a ulaştığında şaşkınlık, kaybedilen adam sayısından çok başka bir şeye dairdi. Şirket orduları Hindistan'da onlarca yıldır savaşıyordu; kaybetmeye de alışkındılar. Ama bu kez raporlarda tekrar tekrar aynı kelime geçiyordu: roket. Londra'daki ve Madras'taki topçu subayları roketin ne olduğunu biliyorlardı. Roket eski bir şeydi, Çin'den beri biliniyordu, Avrupa'da da denenmişti ve ciddiye alınmıyordu. Şenlik fişeği gibi bir şeydi; havai fişek kadar gürültülü, havai fişek kadar zararsız. Bir topçu subayı için roket, işi ciddi olmayan bir oyuncaktı.

Öyleyse Pollilur'da askerlerin bacaklarını koparan, cephane arabalarını havaya uçuran şey neydi? Maysur'un ellerinde ne vardı da Avrupa'nın elinde yoktu?

Cevap, tek bir malzeme değişikliğinde saklıydı.

Roket Hindistan'a Maysur'la gelmedi. Hindistan'da roket, Maysur'dan çok önce biliniyor ve kullanılıyordu. Ban denen barut dolu fişekler yüzyıllardır savaş alanlarında görülüyor, atları ürkütmek, çadırları tutuşturmak, düşman safında kargaşa çıkarmak için atılıyordu. Bunların gövdesi kâğıttan, deriden ya da bambudan yapılıyordu. Etkileri sınırlıydı ve bu sınır bir taktik tercihten değil, fizikten geliyordu.

Bir roketin gövdesi aslında bir basınç kabıdır. İçindeki barut yanarken ortaya çıkan gaz tek bir yönden, arkadaki delikten çıkmak zorundadır; roketi ileri iten kuvvet budur. Gövde ne kadar yüksek basınca dayanabilirse, gaz o delikten o kadar hızlı çıkar ve roket o kadar uzağa gider. Kâğıt ya da bambu gövdenin dayanma sınırı düşüktür. Barutu daha hızlı yakmaya kalkarsanız gövde yanmadan önce çatlar, yarılır, patlar. Yani bambu bir roket, uzağa gitmek istediği anda kendini yok eder. Hindistan'ın eski ban fişeklerinin yüz iki yüz metreyle yetinmesinin nedeni budur.

Maysur'un yaptığı şey, o kabı değiştirmekti.

Maysur roketinin gövdesi dövme demirdendi. Yumuşak demir, dövülerek yaklaşık 20 santimetre uzunluğunda, 4 ile 8 santimetre arasında çaplı bir silindir haline getiriliyor, bir ucu kapatılıyor, içine yaklaşık yarım kilo kadar barut sıkıştırılıyordu. Bu demir tüp, yaklaşık 1,2 metrelik bir bambu çubuğa sıkıca bağlanıyordu. Bambunun işlevi taşımak değil, dengelemekti: uçuş sırasında roketin burnunu ileri tutan bir kuyruk, bir dümen görevi görüyordu.

Demirin getirdiği fark çarpıcıydı. Aynı barut, artık yarılmayan bir kabın içinde yandığı için, roket 900 metreyi rahatça buluyordu. İyi hazırlanmış olanların menzili 2 kilometreye kadar çıkıyordu. Bu, 1780 yılının topçuluğu açısından ciddi bir mesafedir. Dönemin sahra toplarının etkili menzili bu rakamlarla aynı sınıftaydı; ama top, ton ağırlığında bir bronz kütle, koşum hayvanları, arabalar ve bir mürettebat demekti. Maysur roketi ise bir adamın koltuğunun altında taşıyabileceği bir demir parçasıydı. Maliyet, ağırlık ve hareket kabiliyeti açısından kıyas kabul etmiyordu.

Bu tercihin arkasında bir başka şey vardı: Güney Hindistan'ın demirciliği. Bölge, yüzyıllardır yüksek kaliteli çelik üretimiyle tanınıyordu; dünyanın çeşitli yerlerinde aranan o ünlü Hint çeliğinin ocakları buradaydı. Demiri ince, düzgün ve basınca dayanacak biçimde dövebilen usta sayısı fazlaydı. Bir başka coğrafyada demir gövdeli roket fikri bir zanaat sorununa çarpardı; Maysur'da çarpmadı.

Üstelik tek tip bir roket yoktu. Bazılarının gövdesine delikler açılmıştı; bunlar yanarken yanlardan alev savurarak tutuşturucu olarak kullanılıyordu; hedef çadır, ahşap ya da samandı. Bazılarının bambu çubuğuna demir uçlar ya da çelik bıçaklar bağlanıyordu. Bu ikincisinin havadaki görüntüsünü hayal etmek insanı ürpertir: hızla dönerek gelen, ucunda kesici bir ağız taşıyan bir şey. Pollilur'da toprağın üstünde sıçrayarak adamların bacaklarını parçalayan roketler büyük olasılıkla bu türdendi. Bu silah, isabet ettiği yeri seçemiyordu; ama kalabalığın içine düştüğünde seçmesine gerek de yoktu.

Roketler Maysur'un başkentindeki atölyelerde seri olarak üretiliyordu. Bu üretimin en önemli özelliği standartlıktı. Gövde boyları, çaplar, barut dolgusu ve bambunun uzunluğu belli ölçülere göre yapılıyordu; çünkü bir silahın askerin elinde işe yaraması için öngörülebilir olması gerekir. Roketçinin, bu tüpü şu açıyla fırlatırsam şu kadar uzağa düşer diyebilmesi lazımdır. Elde yapılmış, her biri farklı ölçüde bir yığın fişekle bunu yapamazsınız.

İşte Maysur'u ayıran şey yalnızca demir tüp değildi. Demir tüp, bir malzeme buluşuydu. Onu bir savaş aletine çeviren şey, onun çevresinde kurulan insan düzeniydi. Ve bu düzeni kuran adam, babasının bıraktığı yerden devralıp roketi Maysur ordusunun daimi bir kolu haline getirecekti.

Haydar Ali'nin roketle tanışıklığı ailesinden geliyordu. Babası, bir başka hükümdarın hizmetinde elli kadar roketçinin başındaki küçük bir rütbe sahibiydi; yani bu silah, Haydar Ali'nin çocukluğunun içinden geçmişti. Maysur'un fiilî hükümdarı olduğunda roketçileri düzenli bir birlik olarak örgütledi ve bu kuvvet zamanla 1,200 kişiyi buldu.

Oğlu Tipu Sultan bunu bir adım öteye taşıdı. Onun döneminde roketçi sayısı yaklaşık 5,000'e çıktı. Bu rakamı doğru yerde tutmak gerekir: 5,000 roketçi, Maysur ordusunun tamamı değildi; ama o dönemin hiçbir ordusunda bulunmayan bir şeydi. Avrupa'nın en gelişmiş ordularında roket diye ayrı bir sınıf yoktu.

Bu örgütlenme kâğıt üstünde de vardı. Tipu Sultan'ın askerî düzenini anlatan Fethü'l-Mücahidin adlı elkitabı, ordunun her tugayına 200 roketçi verilmesini öngörüyordu. Maysur'un 16 ile 24 arasında değişen sayıda piyade tugayı vardı. Yani roket, ihtiyaç halinde çağrılan bir yardımcı unsur değildi; her tugayın içine, teşkilat şemasının içine yerleştirilmişti. Bugünün diliyle söylenirse, roket Maysur ordusunun standart teçhizatıydı.

Kullanım biçimi de silaha göre şekillenmişti. Tek bir roket, isabet açısından güvenilmezdir. Ama bir roketçi bölüğünün aynı anda savurduğu onlarca roket, bir alan silahına dönüşür; hedef bir nokta değil, bir bölgedir. Roketçiler kimi zaman tüpü doğrudan elde tutup fırlatıyor, kimi zaman birden fazla tüpü aynı yöne bakacak şekilde yerleştiren arabalar kullanıyorlardı. Nişan almak, tüpün yere göre açısını ayarlamaktan ibaretti; alçak açı ileri ve sıçrayarak giden bir atış, yüksek açı ise uzağa düşen bir atış demekti.

Asıl mesele, roketin insan üzerinde bıraktığı etkiydi. Top sesine alışılır; topun geldiği yön bellidir, ateşlendiği yer görülür, mermi görünmez. Roket ise tam tersidir. Geldiğini görürsünüz, sesini duyarsınız, dumanını izlersiniz ve nereye düşeceğini bilemezsiniz. Süvari atları bu gürültü ve duman karşısında kontrolden çıkıyordu; bir süvari birliğini bozmak için binicilerini öldürmek gerekmiyor, atlarını korkutmak yeterliydi. Karanlıkta ise etki bir kat daha artıyordu.

Bunun en somut örneği, Maysur'un son savaşında yaşandı. Maysur ile Şirket arasındaki hesap uzundur: 1780'lerin ilk yarısındaki savaş sonuçsuz bir barışla kapandı, 1790'ların başındaki ikinci hesaplaşma ise Maysur'un topraklarının yarısını kaybetmesiyle sonuçlandı. Tipu Sultan bu kaybın ardından ordusunu yeniden kurmaya girişti. 1799'un ilkbaharında Şirket orduları yeniden Maysur'a yürüdüğünde, başkentin çevresindeki köyler ve korular savunma hattının parçası haline getirilmişti.

Nisan 1799'un başında, Şirket kuvvetlerinin genç bir albayı, Sultanpet Tope, yani Sultanpet korusu denen sık ağaçlıklı bir alanı gece karanlığında temizlemek üzere görevlendirildi. Koru, Maysur roketçileri ve tüfekçileriyle doluydu. Karanlıkta, ağaçların arasından gelen roket ateşi altında saldırı dağıldı; albay birliğinin kontrolünü kaybetti ve geri çekilmek zorunda kaldı. O gece yarıda kalan saldırı, ertesi gün gündüz ışığında ve daha büyük kuvvetle tekrarlandı ve koru alındı. Ama o genç albayın adı Arthur Wellesley'di; Avrupa savaş tarihine yenilgisiz bir sahra komutanı olarak geçen bu adamın kariyerindeki o sarsıcı gece, bir Maysur korusunda yaşandı.

Yine de bu, bir gecikmeden fazlası değildi. Şirket ordusu ilerlemeye devam etti ve nisan ayının sonunda Maysur'un başkentini kuşattı: Kaveri Nehri'nin iki kolu arasında bir ada üzerine kurulu Srirangapatna, Batılıların Seringapatam dediği şehir. Surların ardında Tipu Sultan, topları, tüfekçileri ve roketçileriyle bekliyordu. Kuşatma toplarının gürültüsü haftalarca sürdü ve mayısın başında surun batı yüzünde bir gedik açıldı.

4 Mayıs 1799, öğleden sonra. Kuşatma hatlarındaki İngiliz ve Hint askerleri hendeklerde sessizce bekliyordu. Saldırı zamanının öğle sonrasına konulması bir hesabın sonucuydu: gündüzün en sıcak saatlerinde savunmadaki askerlerin nöbet değiştirmesi, dinlenmeye çekilmesi bekleniyordu. Gedik hazırdı ve hücum kolunun başında General David Baird vardı.

Komut verildiğinde birlikler hendekten çıktı, Kaveri'nin sığ kolunu geçti ve gediğe koştu. Mesafe kısaydı; birkaç dakika sürdü.

Bu kısalık, Maysur roketinin en zayıf noktasını ortaya çıkardı. Surlardan roketler atıldı; bunu biliyoruz. Ama roket, gediğe koşan bir kolonu durduracak silah değildi. Bir top, namlusunu aşağı çevirip gediğin önüne misket ateşi yağdırabilir; iki yüz metre içindeki bir kalabalığı biçebilir. Roket bunu yapamaz. Roket bir uzaklık silahıydı; yakın mesafede tüpü yere doğru çevirmek işe yaramıyordu, ateşlenen roketin hızlanması ve dengelenmesi için mesafe gerekiyordu. Üstelik roket, nokta hedefe ateş edemiyordu ve gediğe akan bir insan seli, bir nokta hedefti. Pollilur'da düzeni içeriden çökerten silah, kendi surunun dibinde hiçbir işe yaramadı.

Gedikten içeri girilmesi bir saatten fazla sürmedi. Sonrası, sokak sokak, burç burç bir çarpışmaya döndü. Tipu Sultan o gün şehri terk etmedi, teslim de olmadı. Surların kuzey kesimindeki bir geçidin çevresinde, kendi muhafızlarıyla birlikte çarpıştı ve orada vuruldu. Cesedi akşam karanlığında, üst üste yığılmış ölülerin altından çıkarıldı ve kendisini tanıyanlar tarafından teşhis edildi. 48 yaşındaydı. Üç kuşaktır Şirket'in Güney Hindistan'daki en inatçı rakibi olan Maysur hanedanı o gün fiilen sona erdi.

Ertesi günler, her kuşatma sonrası olduğu gibi, envanter günleriydi. Şehrin cephanelikleri, atölyeleri ve depoları tek tek açıldı, sayıldı, kayda geçirildi. Ve o kayıtların içinde, sonraki yüzyılın savaş tarihini değiştirecek bir kalem vardı.

Roket depolarında 600 fırlatma düzeneği bulundu. Kullanıma hazır 700 roket sayıldı. Bunların yanında 9,000 boş roket gövdesi vardı; yani doldurulmayı bekleyen, dövülmüş, kapatılmış, ölçüsü tutturulmuş 9,000 demir tüp. Bu son rakam, ele geçirilen hazır roketlerden daha çok şey anlatır. 9,000 boş gövde, bir rastlantıyı, bir yerel zanaat merakını değil, işleyen bir üretim hattını gösterir. Maysur bu silahı tek tek yapmıyordu; imal ediyordu.

Şirket subayları arasında bu buluntunun kıymetini bilenler vardı. Yirmi yıl önce Pollilur'da olanlar hâlâ topçu çevrelerinde konuşuluyordu; aradaki savaşlarda roketin ne yapabildiğini kendi gözleriyle görmüş subaylar vardı. Ele geçirilen roketlerden bir kısmı sandıklara yerleştirildi, gemilere yüklendi ve Hindistan'dan Britanya'ya gönderildi. Bunlar ganimet değildi; bugünün diliyle söylenirse, numuneydi. Gönderildikleri adres, Britanya'nın top ve barut işlerinin merkeziydi.

Böylece Maysur roketinin ikinci hayatı, onu doğuran ülkenin binlerce kilometre uzağında başladı.

Londra'nın doğusunda, Thames kıyısında, Kraliyet Cephaneliği denen büyük bir askerî tesis vardı; Britanya'nın topunu, barutunu ve mühimmatını burada üretir, burada denerdi. Bu tesisin laboratuvarının başında, 1789'dan 1814'e kadar Kraliyet Topçusu'ndan bir subay olan yaşlı William Congreve bulunuyordu. Hindistan'dan gelen roket numuneleri bu adamın sorumlu olduğu tesise ulaştı.

Onları bir silah sistemine çeviren ise oğluydu, aynı adı taşıyan genç William Congreve. Genç Congreve topçu subayı değildi; hukuk okumuş, gazete çıkarmış, çeşitli icatlarla uğraşmış bir adamdı. 1804'te roket denemelerine kendi parasıyla başladı. Babasının konumu sayesinde resmî destek ve Kraliyet Cephaneliği'nin imkânlarını elde etti. İlerleyişi hızlıydı: 1805'te yaklaşık 103 santimetre uzunluğunda bir gövdeye 4,9 metrelik bir denge çubuğu bağladı ve 2,000 yardaya, yani yaklaşık 1,8 kilometreye ulaştı. 1806 ilkbaharında ürettiği 32 librelik roketlerin menzili 3,000 yardayı buluyordu.

Congreve yaptığı işin kaynağını gizlemedi. 1807'de yayımladığı A Concise Account of the Origin and Progress of the Rocket System, yani Roket Sisteminin Kökeni ve Gelişimi Üzerine Kısa Bir Anlatım adlı kitapçığında Hindistan'daki roket kullanımını ve İngiliz kuvvetlerinin bu silahla karşılaşmasını anlattı. Yaptığı şey sıfırdan bir icat değil, eline geçmiş bir fikrin Avrupa sanayisinin imkânlarıyla büyütülmesiydi: daha büyük gövde, daha uzun çubuk, daha çok barut, fabrika üretimi, donanma gemilerine monte edilmiş fırlatma düzenleri.

Congreve roketi kısa sürede Napolyon savaşlarının bir parçası oldu. 1806'da Boulogne'a, 1807'de Kopenhag'a, sonra Danzig'e ve 1813'te Leipzig'e bu roketler atıldı. Etkileri tartışmalıydı. İsabet açısından hâlâ güvenilmezdi; ama şehir bombardımanında ve moral çökertmede işe yarıyordu ve bir tabur roketçi, aynı ateş gücündeki bir topçu bataryasından çok daha hafif ve çok daha hızlı hareket ediyordu.

Ve 1814 yazında bu roketler Atlantik'in öte yakasına geçti.

Britanya ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki savaş üçüncü yılındaydı. Ağustos ayının sonunda Bladensburg'da Amerikan hattını dağıtan İngiliz kuvvetleri arasında roketçiler de vardı; oradan Washington'a yürüyüp kamu binalarını yaktılar. Sıradaki hedef, ülkenin en işlek limanlarından biri olan Baltimore'du. Baltimore'a denizden girmenin yolu ise limanın ağzındaki yıldız biçimli tabyadan geçiyordu: Fort McHenry, yani McHenry Kalesi.

12 Eylül gecesi İngiliz filosu mevzi aldı. Aralarında bombardıman gemileri ve özel olarak dönüştürülmüş bir gemi vardı: Erebus. Bu geminin ana güvertesinin altına 32 librelik Congreve roketleri için fırlatma düzenleri yerleştirilmişti; roketler bordadaki lombozlardan dışarı savruluyordu. Yani karşımızda, dünyanın ilk roket gemilerinden biri var.

Bombardıman 13 Eylül sabahı başladı ve yaklaşık 25 saat sürdü. Yağmur altında, top güllesi, havan mermisi ve roket olmak üzere 1,500'den fazla mermi kaleye atıldı. Kalenin komutanı Binbaşı George Armistead'in topları İngiliz gemilerine yetişemiyordu; gemiler bilinçli olarak menzil dışında durmuştu. Bu yüzden Armistead sabaha doğru mühimmat tasarrufu için ateşi yavaşlatma emri verdi. Kale, kendisini dövemeyeceği bir ateşin altında beklemek zorundaydı.

Netice, gürültüyle hiç uyuşmadı. 14 Eylül sabahı geldiğinde kalede yalnızca 4 kişi ölmüştü ve tabyada ciddi bir hasar yoktu. Congreve roketlerinin bu bombardımandaki askerî katkısı, dürüst bir hesapla, neredeyse sıfırdı. Filo Baltimore'u alamadı ve çekildi.

Ama o gece kaleyi izleyen biri vardı. Francis Scott Key, İngiliz filosuyla bir esir görüşmesi için pazarlık yapmak üzere gitmiş, bombardıman başlayınca bir ateşkes gemisinde bekletilmişti. Bütün gece, patlamaların ışığında kalenin üzerindeki bayrağı aradı. O bayrak, Baltimorelu bir bayrak ustası olan Mary Pickersgill'in diktiği, 9 metreye 13 metrelik dev bir sancaktı. Sabah bayrağın hâlâ orada olduğunu görünce bir şiir yazdı. Şiirin adı önce McHenry Kalesi'nin Savunması'ydı; Gökteki Anakreon'a adlı eski bir İngiliz şarkısının ezgisiyle söylenmek üzere yazılmıştı. Bu şiir zamanla The Star-Spangled Banner, yani Yıldızlı Sancak adıyla tanındı ve 1931'de Amerika Birleşik Devletleri'nin resmî millî marşı oldu.

Marşın en çok bilinen iki satırından biri, o gece havada ne olduğunu tarif eder: roketlerin kızıl parıltısı. Bugün her beyzbol maçında, her olimpiyat töreninde, her devlet töreninde milyonlarca insan o sözü söylüyor. Söyledikleri roketler, Kraliyet Cephaneliği'nin tezgâhlarında yapılmıştı. O tezgâhlardaki tasarımın atası ise, 4 Mayıs 1799'da Seringapatam'ın depolarından çıkarılıp sandıklara konan demir tüplerdi.

Bu dolaşımın son halkası yirminci yüzyılda kapandı. 1960'larda, Hindistan'ın henüz kendi uzay programını kuramamış olduğu yıllarda, genç bir Hint mühendis Amerika'da NASA'nın Virginia kıyısındaki sonda roketi üssünde, yani Wallops üssünde eğitim görüyordu. Tesisin giriş holünde bir tabloya takıldı. Tabloda bir savaş sahnesi vardı ve arka planda uçan roketler resmedilmişti. Yaklaşıp baktığında gördüğü şey, İngiliz kuvvetleriyle çarpışan Maysur ordusuydu. O mühendis, Hindistan'ın uzay ve füze programlarının kurucu isimlerinden biri olacak ve sonradan ülkesinin cumhurbaşkanlığına seçilecek olan Abdul Kalam'dı. Bu karşılaşmayı yıllar sonra Wings of Fire, yani Ateş Kanatları adıyla yayımlanan kendi hayat hikâyesinde anlattı ve cumhurbaşkanı olduğunda Maysur roketleri üzerine bir araştırma yapılmasını istedi.

Demir tüplerin bir kısmı hâlâ duruyor. Seringapatam'dan Britanya'ya gönderilen numunelerin bir bölümü Kraliyet Topçu Müzesi'nin koleksiyonuna girdi ve orada korunuyor. Elinizde yirmi santimetrelik, kabaca dövülmüş, bir ucu kapatılmış bir demir silindir; üstünde ne bir imza, ne bir tarih, ne de onu döven ustanın adı var. Teknoloji tarihinin en sık tekrarlanan hikâyesi tam olarak budur: bir fikir, onu ilk bulan yerin elinden çıkar, başka bir yerde büyütülür, başka bir bayrağın altında meşhur olur ve sonunda kökeni yalnızca arşivlerde ve müze vitrinlerinde kalır.

Nöron Tarih'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.