Kapı Neden Yavaş Açılır: Resident Evil

Bölüm metni

O malikânede her kapı, açılması üç saniye süren bir animasyonla açılır. Bu bir tasarım tercihi değildi: PlayStation odaları arka arkaya yükleyemediği için yükleme ekranını saklamak zorundaydılar. Oyun çıktığında oyuncular o üç saniyede nefeslerini tuttu — ve bir mühendislik mecburiyeti, korkunun en bilinen jesti oldu.

1989'un sonlarında Japonya'da iki şey birbirine bağlı olarak piyasaya çıktı. Biri sinema salonlarındaydı, Kiyoshi Kurosawa'nın yönettiği bir korku filmiydi. Diğeri oyuncak raflarındaydı, bir Famicom kartuşuydu. İkisinin de adı aynıydı: Sweet Home, yani Tatlı Yuva. Filmi bir stüdyo çekmişti, oyunu Capcom yapmıştı ve ikisi aynı hikâyeyi anlatıyordu. Terk edilmiş bir malikâneye duvar resimlerini kurtarmak için giren küçük bir televizyon ekibi, içeride artık yaşamayan bir ev sahibesiyle karşılaşıyordu.

Oyunun tasarımcısı Tokuro Fujiwara'ydı. Elinde bir rol yapma oyunu iskeleti vardı ama Fujiwara onu korkutmak için kullandı. Beş kişilik bir ekip veriyordu oyuncuya ve bu beş kişiden ölen bir daha geri gelmiyordu. Her karakter yalnızca iki eşya taşıyabiliyordu, yani çakmağı almak için tozluğu bırakmanız gerekiyordu. Malikânenin odalarına dağılmış notlar, günlük sayfaları, duvara karalanmış cümleler vardı; hikâye size anlatılmıyordu, bulmanız gerekiyordu. Ve bir şey daha vardı. Tatlı Yuva'da bir odadan diğerine geçerken ekran doğrudan değişmiyordu. Karşınızda bir kapı duruyordu, kapı ağır ağır açılıyordu, siz içeriye giriyordunuz.

Bu ayrıntının o gün hiçbir teknik gerekçesi yoktu. Famicom kartuşundan veri okumak neredeyse anında oluyordu, bekleyecek bir şey yoktu. Kapı tamamen bir tiyatro hamlesiydi. Fujiwara, oyuncunun odaya girmeden önce bir saniye boyunca eşikte durmasını istiyordu. Çünkü korku, gördüğünüz şeyde değil, görmek üzere olduğunuz şeyde saklıdır. Kapı kolu dönerken beyniniz boşluğu doldurmaya başlar ve kendi kurduğunuz sahne, tasarımcının koyabileceği her şeyden daha kötüdür.

Tatlı Yuva Japonya dışına hiç çıkmadı. Lisans karmaşası yüzünden ne Avrupa'da ne Amerika'da satıldı, bir kült oyun olarak kaldı. Ama Capcom'un içinde bir şey bıraktı: Fujiwara o malikâneyi bir daha kurmak istiyordu.

Fırsat 1993'te geldi. Donanım değişiyordu, konsollar üç boyuta geçiyordu ve Fujiwara artık bir yapımcıydı, kendisi masa başına oturmak zorunda değildi. Projeyi genç bir çalışana verdi. Shinji Mikami o sırada yirmili yaşlarının sonundaydı ve Capcom'da yaptığı işler korkuyla ilgisizdi; çizgi film lisanslarıyla çalışmış, çocuklara yönelik platform oyunları yapmıştı. Fujiwara'nın ondan istediği şey tek cümleyle özetlenebiliyordu: Tatlı Yuva gibi, perili bir konakta geçen bir oyun.

Mikami ilk altı ayı neredeyse tek başına geçirdi. Çizimler yaptı, konak planları karaladı, 40 sayfanın üzerinde senaryo yazdı. Başlangıçtaki niyet açıkça bir yeniden yapımdı; eski oyunun kemiklerini alıp üstüne yeni bir deri geçirmek. Ama Mikami ilerledikçe hikâye kendi yönüne saptı. Hayaletler gitti, yerine bir şirket laboratuvarından kaçmış bir virüs geldi. Duvar resimleri gitti, yerine kayıp bir helikopter ekibi geldi. Konak kaldı. Dağların arasındaki, dışarıya kapalı, içeride ne olduğu bilinmeyen o ev kaldı. Ve kapı kaldı.

Proje üç yıl sürdü ve bu üç yılda biçimini üç kez değiştirdi.

İlk hali 1993'te Super Nintendo içindi. Konak iki boyutluydu, oyun o konsolun sınırları içinde düşünülmüştü. Ama Capcom'un gözü artık yeni nesildeydi ve 1994'te proje PlayStation'a taşındı. Taşınma basit bir dosya aktarımı değildi; Mikami eline çok daha fazla poligon gücü geçtiğini görünce oyunu baştan tasarladı. İkinci hal buydu: tamamen üç boyutlu, tamamen birinci şahıs. Konağın koridorlarında kendi gözlerinizle yürüyordunuz.

Prototip çalıştı ama güzel görünmedi. Dönemin donanımı, gerçek zamanlı üç boyutlu bir konağı ancak kaba köşelerle, bulanık dokularla, dar görüş mesafesiyle çizebiliyordu. Mikami'nin istediği şey ise bir atmosferdi: tozlu bir avize, yağlı boya bir portre, mermerin üstündeki kan. Bunların hiçbiri o poligon bütçesine sığmıyordu. Oyun teknik olarak ayaktaydı, sanat olarak ölüydü.

Çıkış yolunu Mikami yapım sırasında oynadığı bir Fransız oyununda gördü. 1992'de çıkan Alone in the Dark, yani Karanlıkta Yalnız, tuhaf bir çözüm kullanıyordu. Odaları gerçek zamanlı çizmiyordu. Her odayı önceden, bilgisayarda saatler harcanarak hazırlanmış sabit bir resim olarak diske koyuyordu; oyuncunun kontrol ettiği karakter ise bu resmin üstünde hareket eden bir poligon modeliydi. Kamera da oyuncuyu takip etmiyordu. Odanın bir köşesine çivilenmişti, siz girdiğinizde oradan bakıyordu.

Mikami bu fikri aldı. Karar oyunun her şeyini değiştirdi, üçüncü ve son hal bu oldu.

Kazanç görsel olarak muazzamdı. Arka planlar artık gerçek zamanlı hesaplanmadığı için detay sınırı neredeyse kalkmıştı. Konağın yemek salonundaki uzun masa, duvardaki sarkaçlı saat, kütüphanenin ahşap oymaları, hepsi bir resim olarak diske basılabiliyordu. Kayıp olan şey ise kontroldü. Kamera her odada farklı bir açıdan baktığı için, ekranda "yukarı" dediğiniz yön karakterin bakış yönüyle uyuşmuyordu. Mikami'nin ekibi bu yüzden tuhaf ama tutarlı bir çözüm kurdu: yön tuşları artık ekrana göre değil, karakterin gövdesine göre çalışıyordu. İleri basınca karakter baktığı yere yürüyordu, sağ sola basınca olduğu yerde dönüyordu. Yıllar sonra bu şemaya alaylı bir ad takıldı, tank kumandası dendi. Hantaldı, kabul edilmelidir, ama hantallığı bir kazaya dönüştü: canavardan kaçmak için önce dönmek zorunda olmak, kaçışı bir karara dönüştürüyordu.

Mikami sabit kameranın bedelini en başından biliyordu. Sonradan verdiği röportajlarda, bu sistemin oyuncuyu olaya biraz uzaktan baktırdığını, kendini orada hissetme duygusunu zayıflattığını açıkça söyledi. Yine de görsel detayı seçti.

Ve işte tam bu noktada, 1989'da hiçbir teknik gerekçesi olmayan o kapı, bir zorunluluk haline geldi.

Çünkü bu yeni sistemde her oda diskteki ayrı bir resimdi. Oyuncu koridordan kütüphaneye geçtiğinde, makinenin o resmi CD'den okuyup belleğe yüklemesi gerekiyordu ve CD okuyucusu yavaştı. Oyuncunun ekranda saniyelerce boşluk görmesi mümkün değildi. Ekibin elinde, o bekleme süresini saklayacak bir şeye ihtiyaç vardı; perde önünde oynanacak bir oyuna.

Çözüm zaten eski oyunda duruyordu. Kapı animasyonu geri geldi. Siz kolu çevirdiğinizde ekran karanlığa gömülüyor, karşınızda tek bir kapı kalıyor, o kapı menteşe sesiyle ağır ağır açılıyordu. O birkaç saniye boyunca makine arka planda yeni odayı yüklüyordu.

Yani kapı, teknik bir yaranın üstüne konmuş bir yamaydı. Ama izleyici için hiç öyle görünmedi. Oyuncular o kapıyı bir yükleme ekranı olarak değil, bir eşik olarak yaşadı. Kapı açılmaya başladığında elinizdeki mermi sayısını hatırlıyordunuz, odanın içinde bir şey olup olmadığını bilmiyordunuz ve en kötüsü, kapı açılırken geri dönemiyordunuz. İstemsizce nefesinizi tutuyordunuz. Bir mühendislik mecburiyeti, oyun tarihinin en etkili gerilim aracına dönüşmüştü.

Üç yıl içinde başka şeyler de budandı. Bir aşamada iki kişilik ortak oynanış denendi, Mikami bunu teknik olarak yeterince iyi çalışmadığı için kesti. Senaryo yazarı Kenichi Iwao, Alcazar adlı eski bir oyundan aldığı bir fikirle mermiyi kıtlaştırdı; silahınız vardı ama cephaneniz her zaman eksikti, bu yüzden her çatışma bir hesap meselesiydi. Tek kişiyle başlayan ekip, iş biterken 80 kişiyi aşmıştı. Arka planlar ve ara sahneler, Amerikan bilgisayar şirketi Silicon Graphics'in pahalı iş istasyonlarında hazırlanıyordu.

Oyun Japonya'da 22 Mart 1996'da çıktı ve kutunun üstünde Biohazard yazıyordu; biyolojik tehlike anlamına gelen, laboratuvar kapılarındaki o uyarı sözcüğü.

Batıda bu ad kullanılamadı. Capcom'un Amerika'daki iletişim yöneticisi Chris Kramer, adın Birleşik Devletler'de marka olarak tescil edilemeyeceğini fark etti; aynı adı taşıyan bir bilgisayar oyunu ve bir müzik grubu vardı. Şirket içinde yeni bir ad bulmak için yarışma açıldı. Kazanan öneri, kelime oyununa dayanıyordu: konakta oturan, konağın sakini olan bir kötülük. Resident Evil. İşin tuhaf tarafı, adı bulan yarışmayı açan kişinin kendisi değildi ve Kramer bu seçime karşı oy verdi, fazla bayağı bulduğunu söyledi. Pazarlama ekibinin geri kalanı adı sevdi, Japonya'daki merkezi ve Mikami'yi ikna ettiler. Mikami da yıllar sonra Amerikan adını pek akıllı bulmadığını açıkça söyleyecekti. Ama ad tuttu ve bugün dünyanın büyük kısmı seriyi o adla tanıyor.

Oyun Kuzey Amerika'da nisan ayının ilk günlerinde, Avrupa'da ise 16 Ağustos 1996'da raflara çıktı. Batı sürümlerinde girişteki canlı çekim sahneler ağır biçimde makaslandı; parçalanmış cesetlerin ve bazı ölümlerin görüntüleri çıkarıldı, sahne siyah beyaza çevrildi. Bu kesintilere rağmen oyun, Amerikan derecelendirme kurulu tarafından 17 yaş sınırı alan ilk aksiyon oyunlarından biri oldu.

İngilizce seslendirme ise bir felaketti ve bu konuda neredeyse hiç tartışma yok. Repliklerin okunuşu, duraklamaların yeri, cümlelerin çevirisi; hepsi oyuncuların uzun yıllar taklit edeceği bir garabet yarattı. Devrilen bir tavan tuzağından kurtarılan Jill Valentine'a söylenen "neredeyse Jill sandviçi oluyordun" cümlesi, oyun tarihinin en çok alıntılanan kötü repliği olarak yerleşti. İlginç olan şu ki bu acemilik oyunun atmosferini yıkmadı. Konak, kapı ve kıt mermi öyle güçlü çalışıyordu ki dinleyici kulağını tırmalayan diyaloğu kendi arasında şakaya çevirip korkmaya devam etti.

Satışlar seriyi kurdu. Oyun 1996'da yalnızca Japonya'da 1 milyon 16 bin kopya satarak yılın en çok satan dördüncü oyunu oldu. Amerika'da eylül başına kadar 1 milyonu geçti. PlayStation'daki ilk sürüm toplamda 2,75 milyonun üzerine çıktı, sonradan gelen Yönetmen Kurgusu sürümüyle birlikte bu rakam 5 milyonu aştı.

Ama oyunun en kalıcı mirası satış tablosunda değil, dile bıraktığı izde. Capcom bu oyunu tanıtırken türü için yeni bir tabir kullandı: hayatta kalma korkusu, yani survival horror. Terim oyundan önce yoktu, oyundan sonra bir tür adı oldu. Sınırlı mermi, sınırlı envanter, kaçmanın savaşmaktan daha akıllı olduğu anlar, kaydetme hakkının bile kıt olması; bunların toplamı artık tanımlı bir oyun dili. Bu dili konuşan her oyun, 1996'daki o konağın plan şemasını bir yerinden taşıyor.

Kapı da o dilin bir parçası oldu. Donanım hızlandı, CD okuyucuları yerini çok daha hızlı belleklere bıraktı ve yükleme ekranını gizleme ihtiyacı tamamen ortadan kalktı. Kapı yine de gitmedi. Capcom 2002'de ilk oyunu baştan yaptığında kapı animasyonu oradaydı; artık teknik olarak gereksizdi, sırf iyi çalıştığı için duruyordu. Oyuncular, atlanabilir hale geldiğinde bile onu atlamadı. Çünkü o animasyon bir bekleme değil, bir hazırlanma anıydı.

Burada, oyun tasarımı hakkında kendi başına bir ders var. Bir sanat biçiminin en güçlü araçları bazen ilham anlarında doğmaz; donanımın "bunu yapamam" dediği yerde, bir kısıtın üstüne atılan yamadan doğar. Mikami'nin ekibi kamerayı bir köşeye çivilemek zorunda kaldığı için oyuncuya köşenin arkasını göstermemeyi öğrendi. Diskten okuma yavaş olduğu için eşiği icat etti. Mermi sayısını kısmak zorunda kaldığı için korkuyu bir kaynak yönetimi problemine çevirdi. Yıllar sonra serinin yönü değişti, kamera omuz üstüne geçti, aksiyon öne çıktı, seri 2026 ortasında toplam 200 milyon satışı geride bıraktı ve dünyanın en büyük korku markası haline geldi.

Yine de o konaktan bugüne taşınan en sağlam şey, en büyük bütçeli sahne ya da en akılda kalan canavar değil. Kapalı bir kapının karşısında geçirdiğiniz üç saniye. 1989'da hiçbir mühendislik gerekçesi olmadan konulmuş, 1996'da bir mecburiyet olarak geri çağrılmış, sonra da bir daha hiç gerekmediği halde terk edilmemiş bir hamle. Çünkü bir kapı ağır açıldığında, onu açan tasarımcı değildir; o boşluğu dolduran, dinleyicinin kendi hayalidir.

Nöron Oyun'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.