Kendi Türünü Kaybeden Adam: Battle Royale

Bölüm metni

Boşanmasının ardından Brezilya'ya taşınan, kirasını zar zor ödeyen bir web tasarımcısı, canı sıkıldığı için bir başka oyunun modunu kurcalamaya başladı: haritayı daralt, herkesi silahsız bırak, tek bir kişi kalsın. Dört yıl sonra bu fikir, oyun tarihinin en hızlı büyüyen türüydü. Altı yıl sonra ise türü doğuran oyun, onu çalanı mahkemeye verip davasını geri çekmek zorunda kalacaktı.

2013 yılının bir gününde, Brezilya'nın güneyinde, kirasını fotoğrafçılıkla ve ısmarlama internet siteleri yaparak ödeyen 37 yaşında bir İrlandalı vardı. Adı Brendan Greene'di. İrlanda'nın kuzeybatısındaki Ballyshannon kasabasında doğmuş, yıllar önce bir evlilikle Brezilya'ya taşınmış, evlilik bitmiş, o kalmıştı. Düğünlerde, etkinliklerde fotoğraf çekiyor, arada grafik ve tasarım işleri alıyordu. Biriktirdiği para tek bir şeye gidiyordu: İrlanda'ya dönüş bileti. Oyun sektöründe çalışmıyordu. Oyun sektöründen birini tanımıyordu. Bir oyun stüdyosuna başvurmuş bile değildi. Bilgisayarında, boş vakitlerinde, Dean Hall'un ARMA 2 için yaptığı DayZ adlı bir modu oynuyordu.

DayZ, o yıllarda internetin en tuhaf sosyal deneylerinden biriydi. Yüz kilometre kareyi aşan bir haritaya seksen kişiyi bırakıyor, her birine bir konserve ve bir pil veriyor, sonra hiçbir şey söylemiyordu. Kazanma koşulu yoktu. Bitiş yoktu. İnsanlar ormanda saatlerce yürüyor, bir kasabada birbirine rastlıyor, çoğu zaman da hiçbir şey olmuyordu. Greene bu boşluğu seviyordu, ama bir eksikliği de görüyordu: hikâye ancak şans eseri çıkıyordu. İki oyuncu on saatte bir kez karşılaşıyorsa, anlatılacak şey de on saatte bir doğuyordu.

O sıralarda bazı yayıncılar aynı motorun üzerinde davetli turnuvalar düzenliyordu. Açlık Oyunları'na öykünen, sayılı kişinin haritaya bırakıldığı, son kalanın kazandığı gösteriler. Greene bunları izledi ve asıl sorunu burada teşhis etti. Turnuvalar heyecanlıydı, ama tekrarlanamıyordu. Her şey elle ayarlanıyordu: kim nereye düşecek, silahlar nerede olacak, oyun ne zaman sıkışacak. Sunumu yapan insanlar aynı zamanda sonucu şekillendiriyordu. Greene'in aklındaki şey bunun tersiydi. Hiç kimsenin, kendisinin bile öngöremeyeceği bir makine kurmak istiyordu. Her seferinde farklı bir hikâye üreten, ama her seferinde mutlaka bir hikâye üreten bir makine.

Bunu yapabilmek için bilmediği bir şeyi öğrenmesi gerekiyordu: kodlamayı. Greene programcı değildi. Oyunun kendi betik diline sıfırdan başladı, forumlardan, başkalarının açık bıraktığı dosyalardan, deneyip bozarak ilerledi. Aylar sürdü. Ortaya çıkan şeye, hayranı olduğu bir filmin adını verdi: Battle Royale. 2000 yapımı, Kinji Fukasaku'nun yönettiği, Koushun Takami'nin bir yıl önce çıkmış romanından uyarlanan Japon filmi. Modun tam adı DayZ: Battle Royale'di ve içinde, bugün yüz milyonlarca insanın ezbere bildiği üç kural vardı.

Birincisi, hiç kimse hazırlıklı başlamayacaktı. Herkes eşit derecede çıplak iniyor, silahlar haritaya rastgele serpiliyordu. İkincisi, kimse bir köşeye çekilip saklanamayacaktı. Ve üçüncüsü, işin kalbi olan fikir: oynanabilir alan zamanla daralacaktı. Haritanın üzerine bir sınır çiziliyor, o sınır belirli aralıklarla içeri doğru büzülüyor, dışarıda kalan ölüyordu. Greene bunu adil olsun diye yapmadı. Karşılaşmayı zorunlu kılmak için yaptı. Daralan bir halka, oyuncuların iradesinden bağımsız olarak, yavaşça ama kaçınılmaz biçimde herkesi aynı odaya sokuyordu. Bir mekanik, tek başına, dramatik yapıyı üretiyordu: geniş ve sessiz bir başlangıç, gitgide sıkışan bir orta bölüm, iki üç kişinin kaldığı dayanılmaz bir final. Greene sonradan yaptığı işi tarif ederken hep aynı yere geldi. Bir oyun tasarlamadığını, bir hikâye üretecinin kurallarını yazdığını düşünüyordu.

Modu yayımladı ve para kazanmadı. Tam tersi: sunucuları kendi cebinden kiralıyordu. Brezilya'da oturan, ayı ayına denk getiren bir serbest çalışanın parasıyla, yabancı insanların ücretsiz oynadığı bir mod için sunucu faturası ödedi. Sonra yayıncılar oynamaya başladı. Yayınlarda halkanın daralışını izleyen izleyici, oyunun kendisini aramaya başladı. Bir mod, reklamsız, bütçesiz, tek bir kişinin öğrenirken yazdığı kodla, kendi kitlesini buldu.

ARMA 3 çıktığında Greene modu yeni motora taşıdı ve bu kez adına kendi kullanıcı adını koydu: PlayerUnknown's Battle Royale. Bu sürümde iki şey daha ekledi. Sıralama tabloları geldi, yani oynanan her tur bir istatistiğe dönüştü. Ve bir de, türün bütün geleceğine miras kalacak açılış sahnesi: oyuncular artık haritaya öylece bırakılmıyor, haritanın üzerinden geçen bir uçaktan atlıyor, nereye ineceğini kendileri seçiyor, paraşütle süzülerek yere konuyordu. Bugün battle royale denince akla gelen ilk görüntü budur ve Brezilya'da bir dairede, bir fotoğrafçının öğrenmeye çalıştığı betik diliyle yazılmıştır.

2015'te Greene'e ilk kez bir şirketten teklif geldi. Sony Online Entertainment, yani Sony'nin çevrimiçi oyun stüdyosu, H1Z1 adlı hayatta kalma oyununa bir battle royale modu eklemek istiyordu ve bunun nasıl yapılacağını bilen tek adamı danışman olarak işe aldı. Greene için bu, hayatında ilk defa maaş karşılığı oyun tasarlaması demekti. Aynı zamanda ilk defa şunu gördü: bir modda çalışan şey, bir üründe otomatik olarak çalışmıyor. Mod oynayan insan bağışlayıcıdır; para veren insan değildir. Sunucu mimarisi, eşleştirme, yüz kişiyi aynı alanda ağ üzerinden bir arada tutmanın maliyeti, hepsi ayrı birer problemdi. O modun bir oyun haline gelebilmesi için arkasında bir mühendislik ekibi olması gerekiyordu ve Greene'in böyle bir ekibi yoktu.

Ekibi olan biri ise, dünyanın öbür ucunda, o modu oynuyordu. Güney Koreli oyun şirketi Bluehole'un bünyesindeki stüdyonun başında Kim Chang-han vardı; kendisi de bir programcı, ve Greene'in ARMA 3 üzerindeki modunu bizzat oynamış biri. Kim'in gördüğü şey, bir oyun modunun ötesindeydi. Bunun eklenti değil, baştan aşağı kendi başına bir oyun olması gerektiğini düşünüyordu. 2016'da Greene'e ulaştı ve muhtemelen bir modcunun alabileceği en olağandışı teklifi yaptı: Kore'ye gel, stüdyonun yaratıcı direktörü ol, ve bu fikri sıfırdan, tam istediğin gibi kur.

Greene kabul etti. Hayatında hiçbir stüdyoda tam zamanlı çalışmamış, kodu kendi kendine öğrenmiş bir adam, Seul'de yaklaşık 30 kişilik bir ekibin yaratıcı yönünden sorumlu hale geldi. Çalıştıkları oyun, Greene'in on yıllardır biriktirdiği fikirlerin son hali olacaktı ve adında, bir daha hiç kopmayacak biçimde, onun kullanıcı adı duruyordu: PlayerUnknown's Battlegrounds. Kısaca PUBG.

23 Mart 2017'de PUBG, Steam'de erken erişime açıldı. Bitmemiş bir oyundu. Kare hızı düzensizdi, hatalarla doluydu, ilk yıl boyunca en sadık oyuncuları bile bunu açıkça söylüyordu. Hiçbiri fark etmedi. İlk 16 günde 1 milyon kopya sattı. Eylül 2017'de Steam'in o güne kadarki eşzamanlı oyuncu rekorunu kırdı; yıllarca kimsenin yaklaşamadığı bir rakamı, çıkışından altı ay sonra, hâlâ erken erişimdeki bir oyun devirdi. 20 Aralık 2017'de tam sürüm yayımlandı. Yıl kapanırken satış 30 milyonu geçmişti.

Ve 13 Ocak 2018'de, öğleye doğru, aynı anda 3 milyon 257 bin 248 kişi PUBG oynuyordu. Bu sayı bir Guinness rekoru olarak tescillendi ve yıllarca kırılmadı. Anlamını kavramak için şöyle düşünmek gerekiyor: o dakikada, tek bir bilgisayar oyununun içinde, orta büyüklükte bir Avrupa başkentinin nüfusu kadar insan vardı ve hepsi aynı kurala uyuyordu. Hepsi bir uçaktan atlamış, hepsi rastgele bir silah aramış, hepsinin etrafında aynı halka daralıyordu. Brezilya'da bir kişinin cebinden ödediği sunucularda test edilmiş bir fikir, sekiz yıl bile geçmeden gezegenin en kalabalık eşzamanlı insan faaliyetlerinden birine dönüşmüştü.

Sonra 2018'de mobil sürüm çıktı ve rakamların ölçeği bir daha değişti. PUBG artık güçlü bir bilgisayar gerektirmiyordu; Hindistan'da, Endonezya'da, Pakistan'da, Türkiye'de, milyonlarca insanın elindeki orta sınıf telefonda çalışıyordu. Oyun, oyun olmaktan çıkıp bir ortam haline geldi. Gençler arkadaşlarıyla buluşmak için oraya giriyordu. "Battle royale" artık bir modun adı değil, bir türün adıydı; tıpkı platform oyunu ya da nişancı oyunu gibi, her yerde anlaşılan bir kategori. Ve o kategorinin en tepesinde, adının yarısı Greene'in takma adından gelen bir oyun duruyordu.

Tam bu noktada, yani mutlak zirvede, Greene'in kurduğu şey onun elinden çıkmaya başladı. Çünkü daralan halka bir oyun değildi. Bir kuraldı. Ve kuralların sahibi olunmaz.

PUBG henüz erken erişimdeyken, 26 Eylül 2017'de, Epic Games adlı Amerikan şirketi Fortnite Battle Royale'i yayımladı. Epic'in elinde zaten Fortnite adlı bir oyun vardı; aylar önce satışa çıkmış, kule savunmasıyla hayatta kalmayı birleştiren, orta ölçekte ilgi görmüş bir yapım. Şirket, o oyunun içine ikinci bir mod koydu. Yaklaşık iki ay içinde geliştirdiler. Ve iki ayda alınan iki karar, oyun tarihinin akışını değiştirdi.

Birincisi fiyattı: Fortnite Battle Royale bedava oldu. İkincisi görsel dildi: gerçekçilik yerine canlı renkler, karikatürleşmiş karakterler, abartılı animasyonlar. Bu ikisi birlikte, Greene'in modunun hiç ulaşamadığı yere ulaştı. Bedava olduğu için bir arkadaş grubu tek tek satın alma kararı vermek zorunda kalmıyordu. Grafikleri hafif olduğu için zayıf bilgisayarlarda, konsollarda ve sonra telefonlarda çalışıyordu. Şiddeti soyut olduğu için çok daha genç bir kitleye açıktı. Epic buna sezonlar ekledi, savaş bileti dediğimiz ilerleme sistemini ekledi, kostüm ve dans satmaya başladı. Oyun bir ürün değil, sürekli değişen bir mekân oldu.

Bir yıl geçmeden Fortnite'ı 125 milyondan fazla insan oynamıştı. 2018 kapandığında, bağımsız araştırma şirketlerinin hesabına göre tek bir oyunun tek bir yılda kazandığı en yüksek gelire ulaşmıştı ve bu rakam 2 milyar doların üzerindeydi. Satın alınmadan, hiç kimse oyun için para vermek zorunda kalmadan.

5 Ocak 2018'de, yani PUBG'nin eşzamanlı oyuncu rekorunu kırmasından bir hafta önce, PUBG'yi yayımlayan şirket Seul'deki merkez mahkemeye başvurdu ve Epic'in Kore kolu aleyhine telif hakkı ihlali iddiasıyla dava açtı. Gerekçe, iki oyun arasındaki benzerliklerin esinlenmeyi aştığıydı. Dava kısa sürede oyun dünyasında tartışmanın merkezine oturdu, çünkü ortada gerçekten zor bir soru vardı: bir oyunun neyine sahip olunabilir?

Kod sahiplenilebilir. Sanat, müzik, karakter, harita sahiplenilebilir. Ama "oynanabilir alan zamanla daralır" cümlesi bir oyun kuralıdır ve oyun kuralları, hukuken, hemen hiçbir yerde tek bir kişinin malı sayılmaz. Bu, davanın konusu olan iki şirketten bağımsız bir gerçek. Aynı gerçek sayesinde Greene de daralan halka fikrini bir Japon filminden serbestçe almıştı; o film de fikri bir romandan almıştı; roman da hayatta kalma anlatılarının çok daha eski bir geleneğinden. Zincirin hiçbir halkası izinsiz değildi, çünkü izin gerektiren bir şey yoktu. Haziran 2018'de PUBG'yi yayımlayan şirket davayı geri çekti. Kamuya bir açıklama yapılmadı, bir gerekçe duyurulmadı. Dava kapandı ve tür herkesin oldu. Bugün nişancı oyunu yapan hemen her büyük şirketin bir battle royale modu var.

Greene'in kendi çıkışı ise sessiz oldu. Mart 2019'da PUBG'nin geliştirilmesinden ayrıldı, Amsterdam'a taşındı ve şirket bünyesinde deneysel bir birim kurdu. Ağustos 2021'de şirketten tamamen ayrıldı, birimi bağımsız bir stüdyoya çevirdi ve bundan sonra yapacağı işin battle royale olmayacağını açıkça söyledi. Yirmi yıldır aklında olan başka bir şeyin peşine düştü: gerçekçi ölçekte, makine öğrenmesiyle üretilen, sonu olmayan bir dünya. Bunun için kendi oyun motorunu yazdırdı; motora Melba adını verdiler. Aralık 2024'te, oyun değil teknoloji gösterimi olan bir yapım yayımladı: insanın haftalarca yürüyebileceği, elle tasarlanmamış bir arazi. Kasım 2025'te ise Prologue: Go Wayback! adlı oyunu erken erişime açtı. Tek kişilik. Rakip yok. Halka yok. Son kalan kimse yok. Oyun, bir vahşi doğa parçasının bir ucundan öbür ucuna yürümenizi istiyor, hava durumu ve açlıktan başka düşman vermiyor. Yani icat ettiği türün tam tersini yaptı.

3 Haziran 2026'da Greene bir açıklama yayımladı. Bu yolculuğu mevcut biçimiyle kendi kaynaklarıyla finanse etmeye devam edebileceği sınıra geldiğini söylüyor, stüdyoyu yeniden yapılandırdığını, ekibi küçülttüğünü duyuruyordu. Prologue: Go Wayback!'in geliştirilmesi durduruldu. Oyunu satın alanlara iade süreci işletileceği, oyunun ilerideki oyunculara ücretsiz açılacağı söylendi. Motor üzerindeki çalışma, çok daha küçük bir ekiple sürecek.

Böylece ortada tuhaf bir tablo kaldı. Dünyanın en çok oynanan oyun biçimlerinden birinin kuralını yazmış adam, o biçimden bir kuruş telif almıyor; çünkü alınacak bir telif yok. Yazdığı kural, yazıldığı anda ortak mülk haline geldi ve milyarlarca dolar üretti; o milyarlar, onun çalışmadığı şirketlerin bilançolarında. Kendisi ise Amsterdam'da, kendi parasıyla, kimsenin sipariş etmediği bir şeyi kurmaya çalışırken parasının sonuna geldi. Bunun bir haksızlık mı, yoksa fikirlerin serbest dolaşımının kaçınılmaz bedeli mi olduğu tartışmalı; ama şu tartışmasız: Greene hiçbir zaman türün mülkiyetini iddia etmedi, yalnızca ondan uzaklaştı.

Bu akşam dünyanın her yerinde, yüz milyonlarca ekranda, mavi bir sınır sessizce içeri doğru büzülecek. Onu ilk çizen adam ise artık kenarı olmayan bir harita peşinde, çok daha küçük bir masada çalışıyor.

Nöron Oyun'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.