Silinmeyen Hata: Street Fighter II'nin Kombosu

Bölüm metni

Bir yapımcı, kimsenin umursamadığı araba kırma sahnesini test ederken ekranda olmaması gereken bir şey görür: yumruk daha bitmeden ikincisi giriyordur. Bunu düzeltmek yerine "zaten kimse bu zamanlamayı tutturamaz" deyip olduğu gibi bırakır. Otuz yıl sonra o hata, dünyanın en büyük turnuva salonlarında binlerce kişinin ayağa kalkmasının sebebi olacaktır.

1987'nin sonunda Capcom'un oyun salonlarına gönderdiği ilk dövüş oyunu Street Fighter, yani Sokak Dövüşçüsü, tuhaf bir üne sahipti. Kabinin üzerindeki iki basınçlı pedde oyuncular yumruklarını bütün güçleriyle indiriyor, ekrandaki karakter çoğu zaman bambaşka bir hareket yapıyordu. Gizli komutlarla çıkan özel hareketler vardı ama bunları çıkarabilen insan sayısı o kadar azdı ki, oyunun asıl şöhreti "bir türlü çalışmayan oyun" olmaktan geliyordu. Yine de bir şey yakalamıştı: karşısında insan olan bir dövüş, tek başına canavar kesmekten farklı bir gerilim üretiyordu.

O oyunu tasarlayan iki isim, Takashi Nishiyama ve Hiroshi Matsumoto, kısa süre sonra Capcom'dan ayrıldı. Yani şirketin elinde devam oyunu yapılacak bir marka vardı ama o markayı kuran kafalar artık binada değildi. Devamı istenen şeyin ne olduğunu kimse tam olarak bilmiyordu.

Bu arada Capcom içinde bambaşka bir proje yürüyordu. Genç bir planlamacı olan Akira Nishitani ve ekibi, aslında Sokak Dövüşçüsü'nün devamı diye başlayan bir işi, bellek kısıtları ve bütçe hesapları yüzünden yatay kaydırmalı bir sokak dövüşü oyununa çevirmişti. Prototip, fuarda Street Fighter '89 adıyla gösterildi. Tepkiler pek de parlak olmadı; ad değişti ve oyun Final Fight, yani Son Kavga olarak çıktı. Son Kavga büyük iş yaptı, salonlarda kuyruk oluşturdu, ama Nishitani'nin zihninde hâlâ yapılmamış bir oyun duruyordu.

Yönetim ondan bu kez gerçekten bir devam oyunu istedi. Nishitani'nin 1991'de verdiği bir söyleşide anlattığına göre, ilk tepkisi isteksizlikti. Aklında çok daha iddialı şeyler vardı: birbirine bağlı kabinler, salonun bir ucundaki oyuncunun öbür ucundaki oyuncuyla dövüştüğü bir ağ kurgusu, devasa sahne fikirleri. Bunların hiçbirine bütçe yoktu. Sonunda kabullendi ve kendi ifadesiyle, madem sınırlar bunlar, yüzde 100 Nishitani'nin ne demek olduğunu göstermeye karar verdi.

Göstermenin yolu, devam oyununu devam oyunu gibi yapmamaktan geçiyordu. Ekip ilk oyunun sistemini miras almak yerine dövüşü baştan kurdu. Yapımcı koltuğunda Yoshiki Okamoto, geliştirme tarafında Noritaka Funamizu, karakter tasarımında Akira Yasuda vardı. Yasuda'nın kalemi, o güne kadarki dövüş oyunlarının cılız figürlerine hiç benzemeyen, abartılı omuzlu, iri elli, tek karede tanınan bir kadro çıkardı ortaya. Sekiz oynanabilir karakter, her biri başka bir ülkeden, her biri başka bir dövüş anlayışından geliyordu; oyunun altyapısı ise CPS-1 adı verilen devre kartıydı ve o kartın verebileceğinin son damlasına kadar zorlanmıştı.

Asıl devrim ise kumanda panelindeydi. Üç yumruk, üç tekme; hafif, orta, ağır. Altı düğme, bir karakteri altı ayrı hızda ve altı ayrı riskte konuşturuyordu. Hafif yumruk çabuk çıkıyor, az hasar veriyordu; ağır tekme geç çıkıyor, ıskalarsa sizi bir ceza penceresinin ortasında bırakıyordu. Oyunun bütün dili bu takas üzerine kurulmuştu: her hareketin çıkış süresi, isabet süresi ve toparlanma süresi vardı. Ekip bu süreleri saniyenin altmışta biri cinsinden, kare kare ayarlıyordu.

Bir de çözülmesi gereken eski bir dert vardı: özel hareketler. İlk oyunun kâbusu, oyuncunun kolu doğru çizdiği hâlde hareketin çıkmamasıydı. Nishitani ve ekibi buna karşı bir hoşgörü sistemi yazdı. Basitçe söylemek gerekirse oyun, oyuncunun kumanda kolunda çizdiği komutu ezberliyor, düğmeye basıldığı anda o komutun tamamlanıp tamamlanmadığına bakıyordu. Nishitani'nin yıllar sonra anlattığı gibi, sorun genellikle oyuncunun düğmeye fazla hızlı basmasıydı; hareket o yüzden çıkmıyordu. Oyun bu yüzden komutu biraz daha uzun hatırlayacak, biraz daha affedici davranacak şekilde ayarlandı.

Kimse o sırada farkında değildi ama dövüş oyunlarının gelecek otuz beş yılını belirleyecek olan şey, tam olarak bu küçük iyilikti. Çünkü oyun komutu hatırladığı sürece, karakterin o anda ne yaptığının bir önemi kalmıyordu. Yumruk atarken bile.

Oyun 1991 Martında salonlara çıkmadan önce, her yapım gibi, hata avı aşamasından geçti. Bu aşamanın en sevimsiz işlerinden biri bonus bölümleriydi. Sokak Dövüşçüsü 2'de turların arasında oyuncunun karşısına dövüşecek biri değil, kırılacak bir şey çıkıyordu: bir varil yığını, bir fıçı sırası ve en meşhuru, park hâlindeki bir otomobil. Süre dolmadan arabayı hurdaya çevirmeniz isteniyordu. Tasarım açısından bu bölümler bir mola, bir nefeslenme, oyuncuya "işte hasar bu kadar şiddetli görünüyor" dedirten bir gösteriydi.

Hata kontrolü sırasında Noritaka Funamizu'nun dikkatini çeken şey de burada oldu. Arabaya vururken, belli bir zamanlamayla bastığında, normalde sığmaması gereken fazladan vuruşların sığdığını fark etti. Darbeler arka arkaya, kesintisiz biçimde giriyordu.

Bunun neden önce arabada görüldüğünü anlamak için oyunun iç mantığına bakmak gerekiyor. Sokak Dövüşçüsü 2'de bir darbe isabet ettiğinde, yiyen taraf kısa bir sersemleme durumuna giriyor. O aralıkta hareket edemiyor, geri çekilemiyor ve en önemlisi blok tutamıyor. Bu aralık çok kısa, saniyenin birkaç altmışta biri kadar. Normal şartlarda bunun bir önemi yok, çünkü insan eli o kadar dar bir pencereye ikinci bir vuruş sıkıştırmayı düşünmez bile. Ama araba düşünmüyordu. Araba blok tutmuyor, geri sıçramıyor, karşı saldırıya geçmiyordu. Yalnızca duruyor ve yediği her darbede parçasını bırakıyordu. Yani sersemleme penceresi orada çıplak gözle görülebilir hâle geliyordu.

Bir de az önceki iyilik devredeydi. Oyun, komutu hatırlayan ve düğmeye basıldığında hareketi çıkaran o affedici sistem sayesinde, normal bir yumruğun toparlanma anını bekleme gereği duymuyordu. Yumruğun isabetini gördüğü anda özel hareketi başlatabiliyordu. Yani ilk darbe rakibi sersemletiyor, ikinci darbe o sersemleme bitmeden geliyor ve karşı tarafın yapabileceği hiçbir şey kalmıyordu. Savunma diye bir seçenek yoktu; sadece hasarı seyretmek vardı.

Ekip bunu gördü ve bir karar verdi: zamanlama fazla dar, bu kadar hassas bir şeyi oyuncuların düzenli olarak çıkarması mümkün değil. Dolayısıyla bir özellik sayılamaz. Ama tatsız da değildi; sağlam, tatmin edici görünüyordu. Böylece silinmedi. Kodun içinde, kimsenin bahsetmediği gizli bir davranış olarak kaldı.

Burada bir parantez açmak gerekiyor, çünkü bu hikâye çoğu zaman "Capcom bir hatayı düzeltmeyi unuttu" diye anlatılıyor ve işin aslı biraz daha incelikli. Nishitani, yıllar sonra bu konuya açıkça girdi ve hareketin iptal edilebilmesinin, yani normal bir vuruşun ortasından özel harekete geçilebilmesinin bir hata olmadığını söyledi. Onun anlatımına göre bu, oyuncunun elini rahatlatmak için bilerek yazılmış sistemin doğal bir yan ürünüydü ve ekip yan ürünü görüp değerli bulduğu için oyunda tuttu. Buna karşılık Nishitani, herkesin bildiği yükselen yumruk zincirinin, yani yakın mesafede bir vuruşun ardından gelen ejderha yumruğunun planlanmış bir şey olmadığını da kabul ediyor; o birleşimin ayarlarla oynarken tesadüfen ortaya çıktığını, ilk gördüğünde büyülendiğini söylüyor.

İkisi birden doğru olabilir ve büyük ihtimalle öyle. Sistem kasıtlıydı, sonucu değildi. Tasarımcılar bir kapı açtılar; o kapının arkasında ne olduğunu ancak araba parçalanırken gördüler.

Oyun çıktıktan sonra aynı keşfi bu kez binlerce kişi yaptı, üstelik hata kontrolü için değil, yanındaki adamı yenmek için. Salonlarda bir söylenti dolaşmaya başladı: bazı darbelerin ardı garanti. Yediniz mi, kurtuluşunuz yok. Bu cümle basit görünüyor ama bir dövüş oyununun bütün ekonomisini altüst ediyor. O güne kadar savunma kusursuz bir çareydi; doğru anda blok tutan oyuncu her şeyden kurtulabilirdi. Artık kurtulamıyordu. Bir tek hata, tek bir yanlış adım, can çubuğunun üçte birini götürebiliyordu. Dövüş, sürekli bir mesafe savaşına dönüştü, çünkü artık kaybedilecek şey tek bir vuruş değil, o vuruşun açtığı zincirin tamamıydı.

Bu keşfin yayılma hızı, oyunun kendi başarısına bağlıydı ve o başarı olağanüstüydü. Sokak Dövüşçüsü 2 salonlarda bir oyun olmaktan çıkıp bir randevu yerine dönüştü. Dünya genelinde 200 binin üzerinde kabin satıldı. Ev konsolu sürümü 6,3 milyon adetle Capcom'un yirmi yıl boyunca en çok satan tek oyunu olarak kaldı; bütün sürümler toplandığında rakam 15 milyonu aştı. Sadece İngiltere'de, 1991 ortasından 1993 ortasına kadar oyun salonlarında bu oyuna atılan bozuk paraların toplamı yüz milyonlarca sterlinle ölçülüyor.

Böyle bir kalabalık bir sırrı uzun süre saklayamaz. Zincirler dergi sayfalarına düştü, kâğıtlara çizilerek elden ele dolaştı, salonun en iyi oyuncusu kabinin başında dururken arkasındaki on kişi onun parmaklarını izledi. Japonya'da oyun dergisi Gamest, Capcom'un desteğiyle ilk ulusal turnuvayı düzenledi ve 1991'de ilk şampiyon belirlendi. Oyun salonu, en yüksek puan tablosuna isim yazma yeri olmaktan çıkıp iki insanın karşı karşıya geldiği bir ring hâline geldi.

Sonra işin kontrolden çıktığı kısım başladı. 1992'de Tayvan'dan çıkan korsan devre kartları salonlara doldu. Bunların en ünlüsü Rainbow Edition, yani Gökkuşağı Sürümü'ydü. Kart, oyunun kurallarını söküp atmıştı: ateş topları havada atılabiliyor, art arda beş tane gönderilebiliyor, mermiler rakibi takip ediyor, hatta maçın ortasında başlat düğmesine basıp karakter değiştirilebiliyordu. Dengeyle ilgisi yoktu ama müthiş eğlenceliydi ve kalabalık çekiyordu. Öyle ki Capcom'un kendi tasarımcıları da bu korsan sürümü oynadı. Vardıkları sonuç ilginçti: oyun berbat dengesizdi, ama hızlanma ve havadaki hareketler gerçekten iyi fikirlerdi.

Capcom'un cevabı 1992 Aralığında geldi. Hyper Fighting, yani Hiper Dövüş, resmî bir sürüm olarak çıktı; daha hızlıydı, daha sert, daha acımasızdı. Kazara doğmuş olan zincir mantığı artık oyunun bilinen, kabul edilmiş, üzerine tasarım yapılan bir parçasıydı.

Asıl taç giyme töreni ise 1993'te oldu. Super Street Fighter II, yani Süper Sokak Dövüşçüsü 2, ekrana kadar çıkardı bu işi. Oyun, art arda giren darbeleri sayan ve bunun için oyuncuya puan veren ilk oyundu. Yani bir zamanlar "çok zor, kimse yapamaz" diye kodun içinde bırakılan davranış, artık ekranın köşesinde rakamla ölçülüyor ve resmen ödüllendiriliyordu. Bir yıl sonra dolan bir gösterge ve o göstergeyi harcayarak çıkarılan büyük hareketler eklendiğinde, zincir yalnızca bir teknik değil, maçın para birimi hâline gelmişti. Oyuncular artık can çubuğuyla değil, birikimle ve o birikimi hangi tek vuruşun üzerine boşaltacaklarıyla düşünüyordu.

Bu düşünce biçimi oyunun kendisinden uzun yaşadı. 1996 Temmuzunda Kaliforniya'nın Sunnyvale kasabasındaki bir oyun salonunda, birkaç yüz kişinin katıldığı Battle by the Bay, yani Körfez Kapışması adlı küçük bir turnuva düzenlendi. Organizasyonun başındaki Tom ve Tony Cannon kardeşler, o hafta sonunu yıllık bir geleneğe çevirdiler. Körfez Kapışması büyüdü, adı Evolution Championship Series, kısaca Evo oldu ve bugün dünyanın dört bir yanından on binlerce kişinin izlediği bir salona taşındı. Evo sahnesinde bir oyuncu rakibini köşeye sıkıştırıp uzun bir zincir bağladığında ayağa kalkan kalabalık, farkında olmadan 1991'de bir arabanın parçalanışını alkışlıyor.

Bugün dövüş oyunlarının tamamında bu kazanın izi var. Her oyunun bir alıştırma modu var ve o modda ekranın köşesinde bir sayaç duruyor. Oyuncular hareketlerin çıkış ve toparlanma sürelerini kare cinsinden ezberliyor, hangi vuruşun hangi vuruşa bağlandığını tablolar hâlinde paylaşıyor. Bir vuruşun ardından gelenin garanti olup olmadığı, tür için hâlâ en temel soru. Rakibi sersemletip savunmasız bıraktığınız o birkaç karelik boşluk, otuz beş yıldır türün üzerine kurulduğu zemin.

En güzel tarafı da şu: bu zemin bir vizyonun ürünü değildi. Bir mühendislik zaferi hiç değildi. Oyuncunun eline acıdıkları için yazılmış küçük bir kolaylık, bir otoparkta duran ve karşılık vermeyen bir arabanın üzerinde kendini ele verdi. Kod çok zor bulunur diye silinmedi; oysa tam da zor olduğu için, uğruna ömür tüketilecek bir şeye dönüştü.

Nöron Oyun'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.