Yaratıcısının Terk Ettiği Kahraman: Lara Croft

Bölüm metni

Bir stüdyo, kahramanını dünyanın en tanınmış kadını yapmayı başardı: dergi kapakları, dev konser ekranları, içecek reklamları. Onu çizen adam ise ikinci oyun daha bitmeden kapıyı çarpıp çıktı. Çünkü istediği şey satılan şey değildi.

1994 yılının sonlarında, İngiltere'nin orta kesimindeki Derby şehrinde, dışarıdan bakıldığında hiç de tarih yazacak gibi görünmeyen bir stüdyo çalışıyordu. Adı Core Design'dı; kısaca Core diyelim. Amiga ve erken konsol döneminde platform oyunları, yarış oyunları, lisanslı işler üretmiş, işini bilen ama efsane üretmemiş bir ekipti. O sıralarda 22 yaşında bir çizer, Toby Gard, stüdyoya yeni girmiş ve motorlu bir yarış oyununun grafikleriyle uğraşıyordu. Şirketin başındaki Jeremy Heath-Smith, ekibin önüne yeni fikirler için boş bir masa koyduğunda, Gard'ın defterinden çıkan şey bir yarış oyunu değildi.

Fikir şuydu: üç boyutlu, gerçekten üç boyutlu bir mekân. Tavanı, zemini, üst kattaki boşluğu, altındaki su kuyusuyla birlikte var olan taş odalar. İçinde koşan, tutunan, atlayan, arkasından gördüğünüz bir kahraman. O zaman için bu, kâğıt üstünde kolay ama ekranda çok zor bir şeydi. Ve Gard'ın o kahraman için çizdiği ilk taslak, bugün hatırlanan şeyin tam tersiydi: adı bile olmayan bir erkek. Fötr şapkalı, kırbaçlı, deri ceketli bir maceracı. Çizimdeki yüz ise fazlasıyla tanıdıktı; kâğıttan Harrison Ford bakıyordu.

Stüdyo yönetiminin tepkisi iki katmanlıydı. Birincisi estetikti: bu karakter Indiana Jones'un kopyasıydı, özgün değildi. İkincisi hukukiydi: bu kadar benzeyen bir figürle yola çıkmak dava riski demekti. Gard karakteri yeniden çizdi ve şapkalı adamın yerine bir kadın koydu. Anlatılanlara göre ilk tepki kuşku oldu; o yıllarda sektörün yaygın kanısı, başrolünde kadın olan bir aksiyon oyununun satmayacağıydı. Gard ısrar etti. Sonradan pek çok kez tekrarladığı gibi, aklındaki şey basit bir şeydi: soğukkanlı, kontrolü elinde olan, panik yapmayan bir kadın kahraman.

İlk hâliyle karakter bir Güney Amerikalıydı; Laura Cruz adını taşıyordu. Bu isim uzun sürmedi. Eidos'un Amerika'daki yöneticileri adı beğenmedi, stüdyo da karakterin geçmişini değiştirdi: Güney Amerikalı maceracı, İngiliz aristokrat bir aileden gelen bir arkeologa dönüştü. Ortaya Lara Croft çıktı. Yani bugün oyun tarihinin en tanınır silüeti sayılan figür, bir çizim kazası, bir hukuk endişesi ve bir pazarlama tercihinin üst üste binmesiyle var oldu.

Teknik kısıtlar da bu silüeti şekillendirdi. PlayStation ve Saturn donanımında bir karaktere ayırabileceğiniz poligon sayısı acımasızca sınırlıydı. Lara ekranda 540 poligondan oluşuyordu; bu, yüz hatları için değil, sadece bir beden duruşu için yeterli bir bütçeydi. Karakterin tanıtım çizimlerinde ve konsept resimlerinde görünen o ünlü örgüsü, oyunun içinde yoktu; poligon bütçesine sığmadığı için kesilmişti. Keskin hatlar, üçgen geometriler, o zamanın gözüne çarpan köşeli görüntü; bunlar bir üslup tercihi değil, donanımın dayattığı biçimdi.

Bu arada, karakterin görünüşüyle ilgili yıllarca dolaşan bir hikâye de tam bu dönemde doğdu. 1997'de verdiği bir röportajda Gard, modeli düzenlerken farenin kayması sonucu göğüs ölçüsünü istediği oranın çok üstüne, yüzde 150 büyüttüğünü, ekibin de bu hâlini görüp ısrarla öyle kalmasını istediğini anlatmıştı. Bu anekdot yirmi yıldan fazla süre bir olgu gibi aktarıldı. Yıllar sonra, 2021'de konu kendisine tekrar sorulduğunda Gard bunun bir şaka olduğunu söyledi. Ama hikâyenin bu kadar kolay yerleşmesi bile bir şeyi gösteriyordu: karakterin bedeni, karakterin kendisinden daha çok konuşuluyordu ve bu, oyun çıkmadan önce başlamıştı.

Üretim 1994'te başladı ve on sekiz ay sürdü. Ekip, çekirdek kadrosuyla altı kişi civarındaydı: Gard'ın yanında programcılar Paul Douglas, Gavin Rummery ve Jason Gosling, seviye tasarımı ve mekân kurgusunda Neal Boyd ile Heather Gibson. Bütçe, bugünün ölçeğiyle kıyaslanması bile zor bir rakamdı: yaklaşık 440 bin sterlin. Son aylarda ekip ağır bir mesai düzenine girdi; bitirmek için gece gündüz çalışıldı. Bunun bir de ticari baskısı vardı, çünkü Sega araya girmiş ve Saturn sürümünün diğer platformlardan altı hafta önce çıkması için süreli bir anlaşma yapmıştı.

Böylece oyun, Tomb Raider adıyla, yani Mezar Yağmacısı adıyla, 24 Ekim 1996'da Avrupa'da Saturn için raflara çıktı. Kasım ayında PlayStation ve bilgisayar sürümleri geldi. Derby'deki küçük stüdyo, on sekiz ay boyunca bir oyun yaptığını düşünüyordu. Yaptığı şey bir oyundan fazlasıydı ve bunu ilk fark edenler, oyunu yapanlar olmadı.

İlk oyun dünya genelinde 7 milyonun üzerinde sattı. Ama satış rakamları, olup bitenin sadece görünen yüzüydü. Asıl olay, karakterin oyunun dışına taşmasıydı.

1997 yılına girildiğinde Lara Croft artık bir oyun karakteri gibi değil, bir ünlü gibi yönetiliyordu. Haziran 1997'de İngiliz kültür dergisi The Face, yani Yüz dergisi, onu kapağına taşıdı. Bu, bir dijital figürün böyle bir kapağa çıktığı ilk andı; derginin kendi logosunun önüne geçmesine izin verilen ilk kapak konuğuydu. İçeride karakter, dönemin en bilinen moda tasarımcılarının kıyafetleriyle poz veriyordu. Bir oyun karakteri, moda çekimi yapıyordu.

Aynı yıl U2, dünya turnesinde onun görüntülerini kullanmak için izin istedi. Sahnenin arkasında 50 metreyi aşan genişlikte bir led ekran vardı ve belirli bir şarkı boyunca o ekranda, kırmızı bir fon üstünde, turkuaz atletiyle Lara görünüyor, elindeki silahlarla ateş ediyordu. Stadyumları dolduran on binlerce kişi, bir bilgisayar oyunundan çıkmış bir figürü bir rock turnesinin görsel dili olarak izliyordu. Eidos, karakterin tanıtımı için etten kemikten temsilciler de görevlendirdi; 1997'de Rhona Mitra resmî Lara Croft modeli seçildi ve fuar fuar, ülke ülke dolaştırıldı.

İkinci oyun 1997'nin sonunda geldi ve ilkini de aştı; yaklaşık 8 milyon kopya sattı. Seri artık bir oyun dizisi değil, bir marka portföyüydü. Ve markanın merkezindeki karakterin nasıl sunulacağına dair kararlar, o karakteri çizen kişinin masasında alınmıyordu.

Gard'ın rahatsızlığı burada başladı. Kendi anlatımıyla aklındaki kahraman bir arkeologdu; işini bilen, tehlikeyi hesaplayan, kontrolü elinde tutan biri. Sattığı şey ise giderek bir poster kızına dönüşüyordu. Stüdyonun kendisinden oyuna çıplaklık şifresi eklemesini istediğini, bunu reddettiğini söyledi. İkinci oyunun bazı reklamlarında karakterin arkeolog kimliğinin tamamen silinip yalnızca bedeninin öne çıkarıldığını gördüğünü anlattı. Bu arada resmî olmayan kanallarda, hayranların hazırladığı ve karakteri soyan yamalar dolaşmaya başlamıştı. Kimsenin elinde tutamadığı bir imaj makinesi çalışıyordu ve o makine karakteri yaratan kişiden bağımsızlaşmıştı.

Kritik an, başarının hemen ardından geldi. Oyun tarihi genellikle şöyle işler: bir yaratıcı tutan bir şey yapar, güç kazanır, kendi stüdyosunu kurar, daha büyük bütçelere uzanır. Gard'ın önüne konan seçenekler ise bunlar değildi. Ona iki iş teklif edildi: ilk oyunun Nintendo 64'e aktarılması ya da stüdyonun kendi belirlediği çizgide ikinci oyunun üretimi. İlk oyunda sahip olduğu geniş serbestlik alanı artık yoktu; oyun tutmuştu, dolayısıyla tutan formülün korunması gerekiyordu.

1997'de Gard, Derby'deki stüdyodan ayrıldı. Yanına, ilk oyunun programcılarından Paul Douglas'ı aldı ve Confounding Factor adını verdikleri yeni bir stüdyo kurdu. Çıkarken yanında bir şey götürmedi; götürebileceği bir şey de yoktu. Karakter, ismi, görüntüsü, geçmişi, silahları, bütün hakları yayıncıya ve stüdyoya aitti. Yani sektör tarihinde ender rastlanan bir tablo oluştu: bir karakterin yaratıcısı, karakteri tam zirvedeyken sahneden çekildi ve karakter, onun yokluğunu hiç hissetmeden yürümeye devam etti.

Hatta yürümekten fazlasını yaptı. Yaratıcısı gittikten sonraki beş yıl, markanın en yoğun büyüme dönemi oldu. Seri 2002'ye gelindiğinde toplamda 1,2 milyar dolara yaklaşan bir gelir üretmişti. Fakat bu büyümenin bir fiyatı vardı ve faturayı, karakteri çizen kişi değil, geride kalanlar ödedi.

Fatura bir takvimdi. Yeni oyun 1996'da çıktı. İkincisi 1997'de. Üçüncüsü 1998'de. Dördüncüsü 1999'da. Beşincisi 2000'de. Beş yılda beş oyun; her biri aynı ekibin elinden, aynı motor üzerinde, hiç durmayan bir hatta.

Bu ritmin ne demek olduğunu anlamak için sektörün bugünkü ölçeğine bakmak yeterli: aynı ölçekte bir aksiyon oyunu bugün üç ile beş yıl arasında geliştiriliyor. Derby'deki ekip bunu her yıl yapıyordu. Yılın büyük bölümü ağır mesaiyle geçiyor, oyun teslim ediliyor, bir sonraki gün yeni oyunun takvimi masaya konuyordu. Bir süre sonra ekipte tükenmenin ötesinde bir şey oluştu: karakterin kendisine karşı bir yorgunluk.

Bu yorgunluğun oyun tarihine geçen sonucu 1999'da yaşandı. Serinin dördüncü oyunu The Last Revelation, yani Son Vahiy, Mısır'da geçen bir hikâyeyle geliyordu ve ekip o hikâyenin finaline şunu yazdı: Lara Croft ölüyor. Çöken bir tapınağın altında kalıyor, kurtulduğuna dair hiçbir işaret verilmiyordu. Bu, dramatik bir tasarım tercihi olarak sunulabilirdi ama arkasındaki neden bundan çok daha somuttu; ekip, kendi elleriyle yarattığı karakteri, üretim hattını durdurmanın tek yolu olarak öldürmüştü.

Yayıncı bu finali kabul etmedi. Seri devam edecekti. Bir yıl sonra çıkan beşinci oyun Chronicles, yani Kronikler, bu çelişkinin içinden geçmek zorunda kaldı: oyun, ölü kabul edilen kahramanın anısına toplanan üç dostunun, onun daha erken dönemdeki maceralarını hatırlamasıyla kuruluyordu. Yani ana karakterin bugünü yoktu; sadece geçmişi oynanıyordu. Dinleyiciye anlatılan hikâyenin kendisi bile bir üretim krizinin izini taşıyordu. Kronikler 1,5 milyon kopya sattı; bir önceki oyunların rakamlarının yanında bu, sert bir düşüştü.

Sonrası hızlı çöküş oldu. Ekip, yeni nesil konsol için bambaşka bir oyun hazırladı; 2003'te çıkan The Angel of Darkness, yani Karanlığın Meleği, hem eksik hem de teknik olarak sorunlu bir hâlde piyasaya verildi ve serinin o güne kadarki en kötü eleştirilerini aldı. Aynı yıl ikinci sinema filminin de beklentiyi karşılamaması üstüne bindi. Yayıncı kararını verdi: seri Derby'den alınacak ve Amerika'daki kardeş stüdyoya, Crystal Dynamics'e, kısaca Crystal'a verilecekti.

Stüdyonun başındaki Jeremy Heath-Smith oyunun çıkışından sonra görevinden ayrıldı. Yönetim kadrosunun bir bölümü stüdyoyu bırakıp kendi şirketlerini kurdu. Geriye kalan yapı 2006 Mayıs'ında Rebellion'a, yani başka bir İngiliz geliştiriciye devredildi; adı değişti, bir süre başka oyunlar üretti ve Mart 2010'da kapandı. Yani Lara Croft'u yaratan stüdyo öldü. Lara Croft yaşamaya devam etti.

Bu hikâyenin en acı simetrisi ise yaratıcısının kendi tarafında oluştu. Gard'ın yeni stüdyosunda yaptığı oyun, Galleon, yayıncı değişiklikleri ve finansal sıkıntılar yüzünden yedi yıldan uzun süren bir geliştirme sürecine saplandı. 2004'te, yani ayrıldıktan tam yedi yıl sonra çıktı; ortalama notlar aldı ve stüdyo kapandı. Bir tarafta terk edilmiş karakter on milyonlarca kopya satıyordu, diğer tarafta onu çizen kişinin kendi eliyle kurduğu yeni karakter tutunamamıştı. Bir karakteri yaratmak, onu ayakta tutan makineye sahip olmakla aynı şey değildi.

Gard bunun ardından geri döndü; ama stüdyoya değil, karaktere. Seriyi devralan Crystal'a danışman olarak katıldı ve 2006'da çıkan Legend, yani Efsane ile karakterin görünüşünü baştan tasarladı, hikâyesini ortak yazdı, ara sahnelerini yönetti. Ertesi yıl, ilk oyunun yeniden yapımında hikâye danışmanı olarak çalıştı; on bir yıl sonra kendi ilk oyununu yeniden anlatma şansı buldu. 2008'de çıkan Underworld, yani Yeraltı Dünyası için yazdığı metin, Amerikan senaristler birliğinin ödül adaylığını getirdi. Sonra yine ayrıldı. Kendi çizgi romanını yaptı, Japon bir seride yönetmenlik üstlendi, sanal gerçeklik oyunları geliştirdi, kendi küçük bağımsız stüdyosunu kurdu. Serinin 2013'te bambaşka bir kimlikle sıfırdan kurulmasında ise yoktu; o Lara'yı başka insanlar çizdi.

Bugün seri 100 milyonun üzerinde satışa ulaştı ve karakter, kendisini yaratan kişiden, onu üreten stüdyodan, onu satan yayıncıdan ve onu oynayan ilk kuşaktan daha uzun ömürlü olduğunu kanıtladı. Aslında oyun tarihinin en garip kalıcılık biçimi de bu: bir karakter, ona hayat veren hiç kimseye ihtiyaç duymadan yaşayabiliyor. Otuz yıl içinde onu farklı ekipler, farklı yüzlerle, farklı seslerle, farklı politikalarla yeniden çizdi; kimi zaman daha kırılgan, kimi zaman daha sert, kimi zaman özür diler gibi yaptı. Hepsinin ortak noktası, hiçbirinin başlangıçtaki o kâğıda geri dönememesiydi. Derby'de, 1994'te, bir masanın üstünde duran ve şapkalı bir adamı gösteren o ilk taslak; oyundan, stüdyodan ve hatta yaratıcısının kariyerinden geriye kalan tek şey, o adamın yerine konan kadın oldu.

Nöron Oyun'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.