Ateş Edemeyen Oyun: Metal Gear'ın Doğuşu

Bölüm metni

Genç tasarımcıya bir savaş oyunu yapması söylendi. Ama elindeki makine ekrana dokuzdan fazla şey koyamıyordu; mermiler kayboluyor, düşmanlar titriyordu. O da oyun tarihinde kimsenin denemediği şeyi yaptı: askerin silahını bıraktırdı ve saklandı.

1986 yılının baharında, Japonya'nın Kobe şehrinde, ekonomi diploması almış 22 yaşında bir genç, bir oyun şirketinin kapısından içeri girdi. Adı Hideo Kojima'ydı ve aslında oraya ait olmadığını düşünüyordu. Çocukluğundan beri sinema istemişti. Üniversitede hikâyeler yazmış, kısa filmler kurgulamayı hayal etmiş, bitirme çalışmasının içine bile bir öykü sıkıştırmıştı. Oyun yapmak o yıllarda bir meslek sayılmıyordu; çevresindekiler ona bunun ciddi bir iş olmadığını söylemişti. Yine de Konami'nin ilanına başvurdu ve kabul edildi.

Ancak işe girdiği yer, şirketin en parlak birimi değildi. Konami'nin Kobe'deki bölümü, MSX adı verilen ev bilgisayarları için oyun yapıyordu. Aynı dönemde Japonya'daki asıl savaş alanı, Nintendo'nun Famicom'uydu; satışlar orada, ün orada, para oradaydı. MSX ise daha zayıf, daha kısıtlı, daha sessiz bir dünyaydı. Kojima ilk günlerde bunu açıkça hayal kırıklığı olarak yaşadı. Girdiği binada herkes donanımın ne yapamayacağını konuşuyordu.

İlk kendi projesi hiç doğmadı. Lost Warld adını verdiği, yani Kayıp Dünya diyebileceğimiz bu tasarım, kâğıt üzerinde fazla büyüktü. MSX'in belleği, hızı ve ekran yetenekleri onun hayal ettiği yapıyı kaldıramıyordu. Proje iptal edildi. Bu, yeni işe girmiş biri için sıradan bir aksilik değildir; şirket içinde bir insanın "yapabilir" sütunundan "belki de yapamaz" sütununa geçmesidir. Kojima o dönemde ayrılmayı düşündüğünü, kendine birkaç ay daha süre tanıdığını yıllar sonra defalarca anlattı.

Bu arada başkasının oyununda çalıştı. Penguin Adventure, yani Penguen Macerası, Konami'nin daha önce çıkardığı basit bir penguen koşu oyununun devamıydı ve Kojima burada yardımcı yönetmen olarak görev aldı. Yapması gereken şey belliydi: mevcut formülü tekrarlamak. Yapmadığı şey de buydu. Oyuna alışveriş ve ekipman geliştirme gibi rol yapma öğeleri soktu, bölüm çeşitliliğini artırdı ve en önemlisi, birden fazla son ekledi. Oynayanın davranışına göre değişen bir final fikri, 1986 yılında bir penguen oyunu için tuhaf bir hırstı. Ama o hırs, ileride onun imzası olacak refleksin ilk görüntüsüydü: kutunun üstündeki türü değil, oyuncunun kafasının içindeki deneyimi tasarlamak.

Sonra masasına bir dosya geldi. Kıdemli bir meslektaşı ayrılmış, yarım kalan bir proje sahipsiz kalmıştı. Bu, modern savaş temalı bir aksiyon oyunuydu. Dönemin havası da tam olarak buydu: 1980'lerin ortasında sinema salonları tek başına bir orduyu dağıtan kaslı adamlarla doluydu, oyun salonları da yukarıdan bakılan, sürekli ateş edilen askeri oyunlarla. Şirketin beklentisi karmaşık değildi. Bir asker, bir tüfek, çok sayıda düşman.

Kojima projeyi devraldı. Üstlendiği ilk büyük iş, ilk yönetmenliği, ilk gerçek fırsatıydı. Ve işe başladıktan kısa süre sonra, tasarımın kalbindeki şeyin o donanımda mümkün olmadığını fark etti. Elindeki makine, istenen oyunu yapamıyordu. Bu noktada önünde iki yol vardı: kötü bir savaş oyunu yapmak ya da savaşın kendisini yeniden düşünmek.

Sorunun teknik adı sprite'tı. Ekranda hareket eden her nesne, arka plandan bağımsız çizilen küçük bir grafik bloğuydu ve MSX2'nin görüntü işlemcisi bu bloklarda son derece cimriydi. Ekranda aynı anda toplam 32 sprite olabiliyordu, fakat asıl öldürücü sınır şuydu: aynı yatay çizgide en fazla 8 tanesi görünebiliyordu. Bu sayıyı aşan her şey kayboluyor ya da titremeye başlıyordu.

Bu sayı kâğıt üzerinde makul görünebilir. Uygulamada değildi. Konami'nin sanatçıları, karakterlere biraz renk ve detay verebilmek için her figürü iki sprite'ı üst üste bindirerek çiziyordu. Yani tek bir asker, sekizlik bütçeden ikisini alıp götürüyordu. Aynı satırda yan yana yalnızca 4 figür durabiliyordu; üstelik bu hesap, henüz hiç mermi atılmamışken geçerliydi. Ateş edilen her kurşun da bir sprite'tı. Oyuncu tetiği çektiği anda ekran kendi kendini yemeye başlıyordu: düşmanlar yanıp sönüyor, mermiler yok oluyor, çatışma sahnesi teknik bir arızaya dönüşüyordu.

Sorun bununla da bitmiyordu. MSX2, ekranı akıcı biçimde kaydırmakta da zorlanıyordu. Yandan kayan, sürekli akan geniş savaş alanları kurmak mümkün değildi. Oyun, birbirine kapılarla bağlanan tek ekranlık odalardan oluşmak zorundaydı.

Kojima'nın yaptığı şey, bu iki kısıtı da kabul etmek ve sonra onları tersine çevirmekti. Madem ekran çok sayıda düşmanı ve mermiyi aynı anda taşıyamıyor, o hâlde oyuncu düşmana ateş etmesin. Madem dünya tek ekranlık odalara bölünmek zorunda, o hâlde her kapı bir bilinmezlik olsun; oyuncu bir sonraki odada neyin beklediğini bilmesin.

İlham, bir savaş filminden değil, bir kaçış filminden geldi. Kojima, John Sturges'in 1963 tarihli filmi The Great Escape'i, yani Büyük Kaçış'ı örnek aldı. O filmde gerilim çarpışmadan değil, yakalanma ihtimalinden doğuyordu. Kojima aynı duyguyu tarif etmek için çok daha eski bir şey kullandı: saklambaç. Çocukluktan tanıdığımız o nefes tutma hâli, bir oyunun ana mekaniği olabilir miydi?

Tasarım bu soruyla yeniden kuruldu. Oyuncu karakteri Solid Snake, göreve silahsız başlıyordu. Bu, o yıllarda neredeyse provokatif bir karardı; oyun sizi bir aksiyon kahramanı olarak değil, üssün içine sızmış savunmasız bir yabancı olarak konumlandırıyordu. Silahlar ve ekipman, oyunun içinde tek tek bulunacaktı. Devriye gezen askerlerin belirli bakış yönleri vardı ve fark edilmemek, ilerlemenin tek yoluydu.

Fark edildiğinizde ise oyun tür değiştiriyordu. Alarm durumunda askerler üzerinize üşüşüyor, ekran bir kovalamaca bulmacasına dönüşüyordu. Kojima bu anı, hayaletlerin peşinize takıldığı Pac-Man'e benzetiyordu. Yani oyunda iki ayrı ritim vardı: sessizlik ve panik. Aradaki geçiş, oyunun asıl duygusuydu. Bir de çok basit bir buluş vardı ki, sonradan dünyanın en tanınır oyun görsellerinden biri olacaktı: içine girip saklanabildiğiniz bir karton kutu.

Kojima'nın eklediği ikinci büyük fikir sesti. Oyuncunun taşıdığı bir telsiz vardı; frekans çevirerek destek veren karakterlerle konuşabiliyordunuz. Bu, 1987 yılında bir ev bilgisayarı oyununda hikâye anlatmanın son derece ekonomik bir yoluydu. Anlatı, ara sahneler için oyunu durdurmak yerine, oyuncu ilerlerken akıyordu.

Bu fikirlerin şirket içinde coşkuyla karşılandığını söylemek gerçeğe uymaz. Kaçmayı esas alan bir askeri oyun, dönemin ticari mantığına aykırıydı. Kojima, kaçmanın eğlenceli olmayacağı yönündeki itirazları yıllar boyunca anlattı. Yine de proje tamamlandı ve 13 Temmuz 1987'de Japonya'da MSX2 için çıktı.

Oyunun kurgusu da tasarımı kadar cüretkârdı. Solid Snake, FOXHOUND adlı özel kuvvetler birimine bağlı yeni bir ajandı ve Güney Afrika'nın kuzeyindeki Galzburg bölgesinin ilerisinde kurulmuş, Outer Heaven, yani Dış Cennet adlı silahlı bir müstahkem devlete gönderiliyordu. Görevi, kaybolan ajan Gray Fox'u bulmak ve orada geliştirilen silahı yok etmekti. Silahın adı TX-55 Metal Gear'dı: nükleer başlık fırlatabilen, iki bacak üzerinde yürüyen bir tanktı. Yani oyuna adını veren şey, oyuncunun asla kullanamayacağı, yalnızca yok edebileceği bir güçtü.

Ve sonunda, telsizden Snake'e talimat veren komutanın, Dış Cennet'in kurucusu olduğu ortaya çıkıyordu. Big Boss. Oyuncuya yol gösteren ses, oyuncunun asıl düşmanıydı. Bu kadar kısıtlı bir donanımda, bu kadar az kelimeyle kurulmuş bir ihanet, 1987 yılı için alışılmadık biçimde keskin bir anlatı hamlesiydi.

Oyun Japonya'da MSX2 sahiplerinin ilgisini çekti, Avrupa'da da iyi iş yaptı. Ama Konami'nin gözü daha büyük pazardaydı. Aynı yılın sonunda oyun Famicom'a, yani Amerika'da NES adıyla satılan makineye taşındı. Bu çalışmayı şirketin başka bir bölümü, Kojima'nın hiçbir katkısı olmadan yaptı.

Ortaya çıkan şey aynı oyun değildi. Harita yeniden düzenlenmiş, bölümler değiştirilmiş, İngilizce metinler kulak tırmalayan bir acemilikle çevrilmişti; o kadar ki bazı cümleler yıllar sonra internet şakalarına dönüştü. Daha da tuhafı, oyuna adını veren yürüyen tankın oyundan çıkarılmış olmasıydı. Oyuncu, sonunda Metal Gear yerine büyük bir bilgisayarla karşılaşıyordu. Kojima bu sürümden hoşlanmadığını hiç saklamadı.

Ne var ki ticaret, tasarımcının zevkiyle ilgilenmez. Bu sürüm Amerika'da 1 milyon adet sattı ve 1988 Ekim'inde ülkenin en çok satan ikinci oyunu oldu. Milyonlarca insan için Metal Gear, Kojima'nın yaptığı oyun değil, o taşınmış sürümdü.

Doğal sonuç geldi: Konami batı pazarı için bir devam oyunu istedi. Snake's Revenge, yani Snake'in İntikamı, yine Famicom için, yine Kojima olmadan geliştirilmeye başlandı. Serinin yaratıcısı, kendi serisinin devamına davet edilmemişti.

Hikâyenin dönüm noktası bir tren vagonunda yaşandı. Kojima, Tokyo'da bir yolculuk sırasında, o projede çalışan genç bir meslektaşıyla karşılaştı. Konuşma sırasında meslektaşı ona şunu söyledi: biz bunu yapıyoruz, ama gerçek devam oyununu sen yapmalısın. Kojima o yolculuk bitmeden oyunun ana fikrini kafasında kurmuştu.

Onay almak kolay olmadı. MSX2 artık ölmekte olan bir platformdu ve şirket, küçülen bir pazara yatırım yapmakta isteksizdi. Kojima satış bölümüne gidip ısrar etti ve sonunda projeyi onaylattı. 20 Temmuz 1990'da Metal Gear 2: Solid Snake, yalnızca Japonya'da, yalnızca MSX2 için çıktı.

Bu oyun, üç yıl önceki fikrin olgunlaşmış hâliydi. Ekranın köşesinde 3'e 3'lük bir radar vardı; askerlerin 45 derecelik görüş konileri, kafalarını çevirme alışkanlıkları ve ekranlar arasında devam eden devriye rotaları vardı. Düşmanlar artık duyuyordu: silah sesini, belirli zeminlerdeki ayak seslerini, duvara vurulduğunda çıkan tıkırtıyı. Oyuncu çömelebiliyor, sürünebiliyor, sesini kısabiliyordu. Duvara vurup nöbetçiyi yanlış yöne çekmek bir taktikti. Yani oyun artık yalnızca "görünme" üzerine değil, düşmanın algısını yönetme üzerine kuruluydu.

Hikâye 1999 yılında, Orta Asya'da kurulmuş Zanzibar Land, yani Zanzibar Ülkesi adlı bir devlette geçiyordu. Snake, petrol kıtlığına çare olacak OILIX adlı yosun kökenli yakıtın mucidi Çek bilim insanı Dr. Kio Marv'ı kurtarmakla görevliydi. Karşısında bu kez Metal Gear D'nin pilotu olarak eski yoldaşı Gray Fox vardı; arkasında ise yine Big Boss.

Bu oyunu 1990 yılında oynayabilen insan sayısı çok azdı. Japonya dışına çıkmadı, ölmekte olan bir donanıma doğdu ve uzun süre serinin görünmeyen halkası olarak kaldı. Ama tasarım defteri kayboldu sanmayın. Sekiz yıl sonra, 1998'de, çok daha güçlü bir makinede, Metal Gear Solid çıktığında, radar da oradaydı, görüş konileri de, sürünme de, telsizden akan hikâye de. O oyun 6 milyonun üzerinde satarak Kojima'yı dünya çapında bir isim yaptı ve gizlilik oyunlarını ana akım bir tür hâline getirdi.

Buradan bakınca görülen şey şu: bugün onlarca oyunun temelinde duran "görünmeden ilerleme" mantığı, bir sanat manifestosu olarak doğmadı. Bir mühendislik duvarına çarpmanın sonucuydu. Aynı satırda 8 sprite sınırı olmasaydı, akıcı kaydırma mümkün olsaydı, 1987'de büyük ihtimalle sıradan bir askeri aksiyon oyunu çıkacaktı ve kimse bugün onu konuşmuyor olacaktı.

Kısıtın kendisi yaratıcılık üretmez; kısıta verilen cevap üretir. Aynı donanımla çalışan yüzlerce ekip vardı ve çoğu, yapamadıkları şeyin küçültülmüş bir kopyasını yapmayı seçti. Kojami'nin ekibinin yaptığı seçim farklıydı: makinenin beceremediği şeyi oyunun konusu hâline getirmek. Ekran kalabalık taşıyamıyorsa, kalabalıktan kaçmak oyunun kendisi olur. Ateş edemeyen bir oyun, ateş etmemeyi bir fikir hâline getirdiğinde, eksiklik olmaktan çıkıp bir dil olur.

Nöron Oyun'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.