Steve Jobs'un Sahnesinde Tanıtılan Xbox Oyunu: Halo

Bölüm metni

1999 yazında Steve Jobs bir Mac fuarında sahneye çıktı ve "gördüğüm en havalı oyun" diyerek Halo'yu dünyaya tanıttı. On bir ay sonra Microsoft telefonu açtı: oyunu değil, stüdyoyu satın aldılar. Apple'ın kurtarıcısı olacak oyun, rakibinin konsolunu kurdu.

21 Temmuz 1999 sabahı, New York'un batı yakasında, Hudson Nehri'ne bakan Javits Center, yani Javits Kongre Merkezi'nin büyük salonu tıklım tıklımdı. Salondakiler bilgisayar satıcıları, yazılımcılar, gazeteciler ve en önde, bilet kuyruğunda saatlerce beklemiş meraklılardı. Sahneye siyah bir süveterle çıkan Steve Jobs, iki yıl önce geri döndüğü şirketi ölüm döşeğinden kaldırmıştı. Bir yıl önce piyasaya sürülen renkli, şeffaf gövdeli iMac beklenmedik bir satış patlaması yaratmıştı ve Jobs o sabah aynı tasarım dilini taşıyan, sırtında tutamağı olan dizüstü bilgisayar iBook'u tanıtacaktı. Yanında da o güne kadar çoğu insanın hiç duymadığı bir şey vardı: kablosuz ağ. Jobs sahnede bir hula-hoop çemberini bilgisayarın etrafından geçirerek kablonun olmadığını kanıtlayacaktı.

Ama o günün asıl sürprizi, Apple'ın en eski yarasıyla ilgiliydi: oyunlar. Macintosh kullanıcıları yıllardır aynı cümleyi duyuyordu. Yeni bir oyun çıkıyordu, herkes konuşuyordu, sonra kutunun arkasında yalnızca Windows yazdığı görülüyordu. Mac sahipleri için oyun demek, bir yıl geç gelen ya da hiç gelmeyen demekti. Jobs bu yarayı biliyordu ve her sunumda oyun bölümüne ayrı bir yer açıyordu. O sabah sahneye çağırdığı isim, Chicago'dan gelen küçük bir stüdyonun ortağıydı.

Bungie, 1991'de Chicago'da Alex Seropian'ın kurduğu, kısa süre sonra Jason Jones'un ortak olduğu bir stüdyoydu. Mac dünyasında efsane sayılıyorlardı. 1994'te çıkardıkları Marathon, Windows tarafındaki nişancı oyunlarına karşı Mac kullanıcılarının elindeki tek gurur kaynağıydı; ağır, sıkıntılı bir uzay istasyonunda geçiyordu ve hikâyesini terminal ekranlarına yazılmış uzun metinlerle anlatıyordu. 1997'de çıkardıkları Myth ise savaş alanını tepeden gösteren, yokuşun eğiminin ve rüzgârın yönünün önem taşıdığı bir strateji oyunuydu. Bungie, Mac'e sadık kalmış nadir stüdyolardan biriydi ve sahneye çıkan Jason Jones'un elinde iki yıldır üzerinde çalıştıkları bir şey vardı.

O şeyin adı başta Halo değildi. Stüdyo içinde uzun süre Blam adıyla anılmıştı; ondan da önce, kimsenin dışarıda telaffuz etmek istemediği bir şaka ismi vardı. Proje aslında tepeden bakılan bir strateji oyunu olarak başlamış, kamera yavaş yavaş yere inmiş, sonunda omuz hizasına kadar gelmişti. 21 Temmuz sabahı salondakilerin gördüğü de buydu: kahramanın arkasından takip eden bir kamera, yemyeşil bir vadi, yer yer kayalık tepeler ve ufuk çizgisinde bir gariplik. Manzara düz devam etmiyor, uzakta yukarı doğru kıvrılıyor, gökyüzüne tırmanıyor ve bir kemer gibi başınızın üstünden geçiyordu. Oyunun geçtiği yer bir gezegen değil, dev bir halkaydı ve oyuncu o halkanın iç yüzeyinde yürüyordu.

Jason Jones sahnede gergindi ve bunun çok iyi bir sebebi vardı. Perde arkasında işler son ana kadar sallantıdaydı. Oyun Windows makinelerinde geliştiriliyordu; Mac'te çalışması için gereken grafik altyapısı henüz hazır değildi. Gösteriden yalnızca 12 gün önce Jobs'a yapılan özel sunum bile bir PC üzerinden yapılmıştı. Fuar için alelacele hazırlanan Mac sürümü o kadar derme çatmaydı ki sesi çalışmıyordu ve oyunu başlatır başlatmaz çökertebilecek bir hata vardı.

Ses çalışmıyordu ama müzik vardı. Marty O'Donnell adlı besteci, bir perşembe günü Bungie'den Joseph Staten'in telefonunu almış, salı günkü gösteri için bir parça istendiğini öğrenmişti. Elinde üç gün vardı. İstenen tarif kısaydı: kadim, gizemli, destansı. O'Donnell eski iş arkadaşı Michael Salvatori ile birlikte oturdu ve reklam jingle'ları kaydederken tanıştığı üç arkadaşını mikrofona topladı. Ortaya çıkan şey, insan sesleriyle söylenen ve kiliseye benzeyen ama hiçbir dile ait olmayan bir ilahiyle açılıyor, ardından kabile davullarına ve ağır yaylılara dönüşüyordu. Üç günde yazılmış o parça, sonraki 25 yıl boyunca dünyanın en tanınan oyun melodilerinden biri olacaktı.

Jones oyunu oynattı. Vadide tepeden inen araçlar, dağılan piyadeler, uzaktan gelen ateş sesleri. Her şey o anda, sahnedeki makinenin içinde hesaplanıyordu; önceden çekilmiş bir video değildi. Jobs oyunu gördüğü en etkileyici şeylerden biri olarak niteledi ve asıl cümleyi kurdu: Halo, Mac ve Windows için aynı anda çıkacaktı. Aynı anda. Salondaki alkışın sebebi yalnızca ekrandaki grafikler değildi. Mac kullanıcıları yıllardır bekledikleri cümleyi duymuşlardı.

O alkışın duyulmadığı yer Chicago'daki ofisti. Sahnedeki on dakikanın verdiği izlenimin aksine Bungie, şirket olarak ayakta kalma mücadelesi veriyordu ve bunun en büyük sebebi, sekiz ay önce yaşanmış bir yazılım kazasıydı.

1998'in sonunda Myth'in devamı olan Myth II raflara gitmek üzere kutulanmıştı. Japonya'daki ofiste çalışan bir kişi, oyunu bilgisayarından kaldırmak istedi. Kurulum programında bir hata vardı: oyun varsayılan klasör yerine başka bir yere kurulmuşsa, kaldırma işlemi yalnızca oyunun dosyalarını değil, bulunduğu klasörün içindeki her şeyi siliyordu. Kök dizine kurulmuşsa, sabit diskin tamamını. Hata kutular müşterilere ulaşmadan yakalandı ama artık dünyaya dağılmış yaklaşık 200 bin kopya vardı. Bungie hepsini geri çağırdı, düzeltilmiş sürümü bastı ve faturayı ödedi. Tahminler bu işlemin şirkete 800 bin dolara mal olduğunu söylüyor. Talihin tek güzel yanı şuydu: hatadan gerçekten zarar gören tek bir kullanıcı oldu.

Bu darbeyi alan bir stüdyo, aynı anda hayatının en iddialı projesini yapmaya çalışıyordu. Halo giderek büyüyordu; araçlar, açık araziler, yapay zekâ, halkanın kendisi. İki yıl geçmiş, ortada satılacak bir ürün çıkmamıştı. Nakit ihtiyacı o kadar açıktı ki 1999'da oyun yayıncısı Take-Two Interactive, kısaca Take-Two, şirketin yaklaşık yüzde 20'lik bir payını satın aldı. Bu, nefes aldırdı ama sorunu çözmedi.

Bu sırada 3 bin kilometre ötede, Redmond'da bambaşka bir hesap yapılıyordu. Microsoft bir oyun konsolu yapmaya karar vermişti. Bill Gates, 2000 yılının mart ayında oyun geliştiricilerinin yıllık konferansında Xbox adını dünyaya duyurdu. Kutunun içi güçlüydü, sabit diski vardı, ama tek başına yeterli değildi. Konsol satan şey donanım değil, oyundur. Microsoft'un elinde insanların "bunun için makineyi alırım" diyeceği bir oyun yoktu ve zaman daralıyordu.

Şirketin oyun yayıncılığından sorumlu ismi Ed Fries'tı. Aradığı şeyin New York'ta bir Apple sahnesinde gösterilmiş olması onu rahatsız etmedi; tam tersine, ne aradığını tam olarak gösteriyordu. Görüşmeler ilerledi ve 19 Haziran 2000'de Microsoft, Bungie'yi satın aldığını duyurdu. Anlaşmanın tutarı hiçbir zaman resmen açıklanmadı. Take-Two, elindeki payın karşılığında Myth ve Oni haklarını aldı. Microsoft ise asıl istediğini aldı: Halo.

Telefon neredeyse duyuru ile aynı anda çaldı. Arayan Steve Jobs'tu ve öfkeliydi. Fries'ın sonradan anlattığına göre Jobs doğrudan Steve Ballmer'e ulaştı ve derdini çok net anlattı: Microsoft, Mac'in en iyi oyun stüdyosunu satın almış ve onu bir Xbox stüdyosuna çevirmişti. On bir ay önce o sahnede verilen sözün üstü çiziliyordu. Ballmer, Fries'a Jobs'u sakinleştirmesini söyledi. Sonunda iki şirket bir uzlaşmaya vardı: Microsoft, elindeki bazı Windows oyunlarını Mac'e taşımaya yardım edecekti. Ve o yaz, 2000 yılının Macworld Expo, yani Macworld Fuarı'nın New York ayağında, Ed Fries bu kez Jobs'un sahnesine barış elçisi olarak çıktı.

Ama Halo artık bir Mac oyunu değildi. Bungie kutularını topladı, Chicago'dan Redmond'a taşındı ve ekibin önüne o güne kadarki en zor teknik soru kondu. Oyun, klavye ve fareyle oynanmak üzere tasarlanmıştı. Şimdi, elinde yalnızca bir kumanda tutan bir oyuncu için yeniden kurulması gerekiyordu. Üstelik konsolun çıkış tarihi belliydi ve ertelenmeyecekti.

Fare, nişan almak için icat edilmiş gibidir. Elinizi masada üç santim kaydırırsınız, ekrandaki hedef tam istediğiniz yere gelir. Oyuncunun kolunun hızı doğrudan kameranın hızına çevrilir ve arada gecikme yoktur. Bir kumandanın analog çubuğu ise böyle çalışmaz; çubuk ne kadar yatırıldıysa kamera o hızda döner. Hızlı dönmek isterseniz hassasiyeti kaybedersiniz, hassas olmak isterseniz yavaş kalırsınız. Konsolda birinci şahıs nişancı oyunlarının uzun süre ikinci sınıf sayılmasının sebebi buydu.

Bungie'nin çözümü, bugün herkesin doğal saydığı ama o zaman henüz standart olmayan bir iş bölümüydü: sol çubuk karakteri yürütür, sağ çubuk kamerayı çevirir. Asıl iş, bu kuralın etrafındaki ayarlarda gizliydi. Ekipler aylarca dönüş hızının çubuğun eğimine göre nasıl artacağını, nişangâh bir düşmanın üzerine geldiğinde hareketin ne kadar yavaşlayacağını, atılan merminin hedefe doğru ne kadar yardım göreceğini ölçtüler. Amaç oyuncunun yerine nişan almak değil, elinin titremesini affetmekti. Doğru ayarlandığında kimse yardım aldığını fark etmiyor, sadece kendini iyi hissediyordu.

Kumanda, oyunun geri kalanını da yeniden yazdırdı. Klavyede on silahı rakam tuşlarıyla seçebilirsiniz; kumandada seçemezsiniz. Bungie bunu kısıtlama olarak değil kural olarak kabul etti: oyuncu yalnızca iki silah taşıyacaktı. Bu tek karar, oyunun her çatışmasını bir seçime dönüştürdü; yerde duran silahı almak, elinizdekini bırakmak demekti. Bombalar ve dipçik darbesi ayrı tuşlara verildi, böylece saldırı menüden değil refleksten geliyordu. En büyük değişiklik ise can sistemindeydi. Bilgisayarda oyuncu her köşe başında oyunu kaydeder; koltukta oturan biri bunu yapamaz. Bungie, zamanla kendi kendini dolduran bir enerji kalkanı koydu. Yaralanan oyuncu bir kayaya siper alıp birkaç saniye bekliyor, kalkan doluyor ve geri dönüyordu. Oyun böylece dövüş, çekilme, nefeslenme, yeniden dövüş ritmine kavuştu. Ekipten Jaime Griesemer'in sonradan meşhur olan tarifiyle, oyunun bütün mesele ettiği şey kendini tekrar eden 30 saniyelik bir eğlence döngüsüydü; gerisi o döngünün etrafına kurulmuş dekordu.

Xbox, 15 Kasım 2001'de Kuzey Amerika'da satışa çıktı ve tam adıyla Halo: Combat Evolved o gün rafta duruyordu. Sonuç, en iyimser tahminleri aştı. Oyun, Nisan 2002'ye gelindiğinde Kuzey Amerika'da 1 milyon satmıştı; o güne kadar yeni bir konsolda hiçbir oyun bu eşiğe bu kadar hızlı ulaşmamıştı. Çıkışını izleyen iki ay boyunca satılan her iki Xbox'tan birinden fazlası yanında Halo ile gitti. İngiltere'de satış verilerini takip eden araştırma şirketinin ölçümüne göre konsolu alanların yüzde 86'sı aynı kutuyu da kasaya götürdü. 2005 sonuna gelindiğinde dünya genelindeki satış 6 milyonu aşmıştı.

Rakamların anlatmadığı bir şey daha oldu. Halo'nun hikâye modu baştan sona iki kişilik oynanabiliyordu ve konsollar birbirine ağ kablosuyla bağlandığında 16 kişiye kadar aynı haritada buluşulabiliyordu. Üniversite yurtlarında insanlar televizyonlarını kucaklarına alıp koridorda yürümeye başladı. Xbox'ın internet servisi ancak bir yıl sonra, 2002'nin kasım ayında açıldı; o güne kadar Halo'nun rekabet sahnesi tamamen aynı odadaki dört ekran ve dört kişinin bağırışıydı.

İşin en tuhaf kısmı ise sessizce, kimsenin sahnesinde olmadan tamamlandı. Halo'nun Windows sürümü 30 Eylül 2003'te, Mac sürümü ise aynı yılın aralık ayında çıktı. Yani 1999'da verilen söz sonunda tutuldu; sadece dört yıl gecikmeli ve tamamen tersine dönmüş bir anlamla. Artık Halo, Mac'e uğrayan bir Xbox oyunuydu.

Geriye kalan miras, tek bir şirketin bilançosundan çok daha geniştir. İki silah sınırı, kendini dolduran kalkan, bombaya ayrılmış omuz tuşu ve iki çubukla nişan alma düzeni, sonraki yirmi yılda konsolda çıkan neredeyse her nişancı oyunun varsayılan dili oldu. Bir kumandayla nişan almanın mümkün olduğu, hatta zevkli olabileceği fikri bu oyunla kanıtlandı. Ve bütün bunların başlangıcı, Apple'ın Mac'e oyun geleceğini kanıtlamak için ayırdığı on dakikaydı. O on dakika amacına ulaşmadı; ama tanıttığı oyun, rakip bir şirketin konsolunu kurdu.

Nöron Oyun'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.