Patronlardan Gizlenen Mod: GoldenEye 007

Bölüm metni

Film vizyona girdiğinde oyun henüz yoktu; oyun çıktığında filmi çoktan unutmuşlardı. Ve oyunu ölümsüzleştiren o özellik, patronların altı ay boyunca uğramadığı bir odada, kimseye sorulmadan eklendi. Nintendo'nun efsane tasarımcısı ise son anda bir faks gönderip her şeyi değiştirmek istedi.

1995 yılının kasım ayında sinema salonları doluydu. Altı yıllık bir aradan sonra James Bond perdeye geri dönmüştü ve GoldenEye 007 filmi gişede beklenenin çok üstünde iş yapıyordu. O yıllarda böyle bir filmin yanında neredeyse otomatik olarak bir şey daha çıkardı: aynı adı taşıyan, aceleyle yapılmış, filmin afişini kutusuna basmış bir video oyunu. Fişi çekilmiş bir pazarlama aracı gibi, film vizyondan kalkmadan raflara girer, birkaç ay satar, unutulurdu.

Ama o kasımda böyle bir oyun yoktu. Ortada bir oyun vardı, evet, ama daha yeni yürümeye başlamıştı ve onu yapan insanların çoğu daha önce hayatlarında hiç oyun yapmamıştı.

Hikâye, filmden yaklaşık on ay önce, İngiltere'nin ortasında, Twycross adlı küçük bir köyün kenarındaki çiftlik binalarında başlar. Burası Rare'di; o sırada Donkey Kong Country'yi bitirmiş, Nintendo'nun gözdesi hâline gelmiş, dünyadan epeyce kopuk çalışan bir stüdyo. Martin Hollis adında genç bir programcı, 1995 yılının ocak ayında bir Bond oyunu fikrini stüdyo yönetimine anlattı ve projenin başına geçti. Hollis'in daha önce bir oyunu baştan sona yönettiği yoktu. Ekibini de kendi gibi insanlardan kurdu, çünkü başka türlüsü mümkün değildi.

Çekirdek kadro dokuz kişiydi. Bu dokuz kişinin sekizi, daha önce yayımlanmış hiçbir video oyununda çalışmamıştı.

İçlerinden biri, David Doak, Rare'e bir oyun tasarımcısı olarak gelmemişti bile. Doak'ın biyokimya alanında doktorası vardı; Oxford'da doktora sonrası araştırmacı ve öğretim görevlisi olarak çalışmış, tezini hücre zarındaki proteinlerin yapay modelleri üzerine yazmıştı. Bu işi yaparken Silicon Graphics firmasının pahalı iş istasyonlarında moleküler grafikler çiziyordu. Bir gün fark etti ki Nintendo'nun yeni konsolu için oyun geliştirenler de tam olarak aynı makineleri kullanıyor. Rare'in kapısını bu yüzden çaldı. Stüdyoya önce sistem yöneticisi olarak, yani o iş istasyonlarının bakımını yapmak üzere girdi. Kısa süre sonra kendini oyunun yapay zekâsını ve seviye tasarımını konuşurken buldu. Ekibin geri kalanı da benzer şekilde toplandı: arka plan sanatçısı Karl Hilton, karakter sanatçısı B. Jones, programcı Mark Edmonds, ilk altı ay dolmadan katılan tasarımcı Duncan Botwood ve Doak'tan yaklaşık yarım yıl sonra gelen programcı Steve Ellis.

Bu insanların elinde, oyunun nasıl bir şey olacağına dair net bir fikir de yoktu aslında. Başlangıçtaki plan, Sega'nın atari salonlarını kasıp kavuran nişancı oyunu Virtua Cop'a benzer bir şey yapmaktı: oyuncunun yürümediği, sabit bir güzergâh boyunca taşındığı, sadece nişan alıp ateş ettiği bir oyun. Ekip seviyelerin içinden bir rota geçirdi, kamerayı o rotaya oturttu. Sonra, kendi anlattıklarına göre, basitçe "rayları söktüler". Oyuncu serbest kaldı. Aynı dönemde Nintendo'nun yeni kumandasındaki analog çubuk da netleşince, ortada artık bir atari salonu oyunu değil, bilgisayarlardaki Doom ve Quake geleneğine yakın, ama konsolda kimsenin beceremediği bir birinci şahıs nişancı oyunu vardı.

Malzemeyi doğrudan filmden aldılar. Ekip, filmin çekildiği Londra'nın kuzeyindeki Leavesden Stüdyoları'na birkaç kez gitti; dekorların fotoğraflarını çekti, kâğıt üzerindeki planlarını aldı. Oyundaki mekânların tuhaf bir biçimde gerçek hissettirmesinin sebebi budur: koridorlar, kontrol odaları, vanalar ve merdivenler uydurulmamış, ölçülmüştü. Filmin yapımcıları da beklenmedik biçimde cömert davrandı ve ekibin, filmde hiç olmayan bölümler ve karakterler eklemesine izin verdi. Oyun böylece filmi taklit eden bir ürün olmaktan çıkıp, filmin dünyasında geçen ayrı bir anlatıya dönüştü.

Ama bunların hepsi zaman yiyordu. İlk tasarım belgesi fazlasıyla hırslıydı: gerçekten çalışan dürbünlü tüfekler, mermi izleri, cama isabet edince kırılan camlar, oyuncuyu duyan ve arayan düşmanlar. Ekip, konsolun performansına yakın sonuç veren, o günün parasıyla yaklaşık 150 bin dolar değerindeki bir Silicon Graphics Onyx iş istasyonunda çalışıyordu ve her yeni fikir takvimi biraz daha ileri itiyordu. Film vizyona girdi, sinemalardan kalktı, kasetleri kiralama raflarına düştü. Oyun hâlâ bitmemişti. Ocak 1995'te başlayan proje, iki buçuk yılı aşacaktı.

1997'nin ilk aylarına gelindiğinde artık kaçacak yer kalmamıştı. Oyun neredeyse tamamdı, teslim tarihi görünürdeydi ve ekip son pürüzleri temizliyordu. İşte tam o noktada, Mart ya da Nisan ayında, kimsenin istemediği bir şey yapılmaya başlandı.

Şunu net söylemek gerekir: o tarihe kadar oyunda çok oyunculu bir mod yoktu. Tasarım belgesinde yoktu, üretim planında yoktu, kimse toplantıda "bunu da ekleyelim" dememişti. Steve Ellis'in kendi ifadesiyle, o aya kadar bu iş başlanmamıştı bile.

Bunun mümkün olmasının sebebi, Rare'in o dönemdeki alışılmadık çalışma kültürüydü. Hollis yıllar sonra, ekibin çalıştığı odalara altı ay boyunca ne Rare'den ne Nintendo'dan hiçbir yöneticinin uğramadığı dönemler olduğunu anlatacaktı. Stüdyo, ekibe kendi hâlinde bırakılacak kadar güveniyordu. Bu güvenin bir yan etkisi vardı: ekip, izin istemediği sürece kimse hayır diyemiyordu.

Düşünülen şey teknik olarak masum görünmüyordu. Bölünmüş ekran, konsolun tek bir oyuncu için zar zor çizdiği dünyayı aynı anda dört kez birden çizmesi demekti. Aynı odalar, aynı düşmanlar, aynı efektler, dört ayrı kameradan. Oyun tek oyunculu hâlinde bile saniyedeki kare sayısı bakımından sınırda çalışıyordu. Üstelik geriye kalan zaman, yeni bir oyun modu yazmak için ayrılmış bir zaman değildi; hata ayıklamak, son testleri geçmek, kartuşu üretime vermek için ayrılmış bir zamandı. Böyle bir aşamada motorun derinlerine girmek, oyunun tümünü istikrarsızlaştırma riski taşıyordu. Bir proje yöneticisine sorsanız, cevabın ne olacağı belliydi: hayır, olmaz, takvim buna müsait değil.

Sormadılar.

Ellis çok oyunculu modu yaklaşık bir ayda yazdı. Ekip bu işi kendi aralarında yürüttü; Rare yönetimi de Nintendo da olan bitenden habersizdi. Ellis'in sonradan anlattığına göre yönetimin bu moddan ilk haberi, çalışan hâliyle karşılarına konduğu anda oldu.

O anın nasıl geçtiğini hayal etmek zor değil. Yıllarca süren, filmini çoktan kaçırmış, bütçesi ve takvimi sürekli esnemiş bir projede çalışan bir ekip, teslim tarihine aylar kala yöneticilerini bir odaya çağırıyor ve planda olmayan, üstelik performansı zorlayan bir özelliği gösteriyor. Kumandalar dağıtılıyor. Ekran dörde bölünüyor.

Bu noktada işin kritik ayrıntısı şudur: gösterilen şey bir fikir, bir taslak, bir kâğıt üstünde vaat değildi. Çalışıyordu. Odada dört kişi aynı anda oynayabiliyordu ve odadaki herkes, bunun birkaç dakika içinde ne yaptığını görüyordu. Bir özelliği tartışmak kolaydır; masada oynanan bir oyunu tartışmak zordur.

Mod kaldı. Ellis yıllar sonra bu işi anlatırken, kurallara uygun yapılsaydı muhtemelen hiç gerçekleşmeyeceğini söyledi. Hollis de o dönem oyuna "sızdırılan" tek özelliğin bu olmadığını, başka birkaç şeyin de benzer biçimde eklendiğini kabul etti.

Dışarıdan bakınca bu, tatlı bir kural ihlali hikâyesi gibi durur. İçeriden bakınca daha rahatsız edici bir gerçeği gösterir: sektörün onaylama mekanizmaları, tam da en beklenmedik fikirleri elemek üzere kuruludur. Onay süreci, öngörülebilir olanı korur. Planda olmayan, ölçülemeyen, benzeri bulunmayan bir şeyi savunmak neredeyse imkânsızdır, çünkü lehine gösterilecek hiçbir veri yoktur. GoldenEye'ın en çok hatırlanan özelliği, tam da bu yüzden ancak izin sorulmadan var olabildi.

Bir de şu var: eğer oyun zamanında, yani filmle birlikte 1995 sonunda çıkabilseydi, 1997 baharında yazılan o mod hiç yazılmayacaktı. Projenin en büyük başarısızlığı, yani takvimi iki yıl kaçırması, en büyük armağanının önkoşuluydu.

Oyun tamamlanmaya yaklaşırken, Japonya'dan bir faks geldi. Gönderen Shigeru Miyamoto'ydu.

Nintendo'nun en saygın tasarımcısı oyunu oynamış ve beğenmişti, ama bir rahatsızlığı vardı. Ona göre oyundaki öldürme fazla yakındandı, fazla kişiseldi; birinci şahıs kamera insanı silahın namlusuyla kurbanın yüzü arasındaki mesafeye yerleştiriyordu ve bu, Miyamoto'nun içine sinmiyordu. Faksında bir öneri de vardı: acaba oyunun sonunda Bond hastaneye gitse, boyunca karşısına çıkan bütün düşmanlarını ziyaret etse ve teker teker ellerini sıksa nasıl olurdu?

Ekip bu finali yapmadı. Ama öneriyi tamamen de çöpe atmadı. Oyunun sonuna, bir film jeneriği gibi akan bir kapanış eklediler; oradaki karakterler, oynadıkları rollerle birlikte sıralanıyordu. Fikir basitti: ekranda olan biten gerçek bir ölüm değil, bir film sahnesiydi ve perde kapanınca herkes ayağa kalkıyordu. Miyamoto'nun endişesine verilen cevap, sansür değil, çerçeve değişikliğiydi.

Oyun 1997 ağustosunda raflara çıktı. Kimse çok şey beklemiyordu. Basın, iki yıl gecikmiş bir film oyununa karşı temkinliydi; o yılın Atlanta'daki büyük oyun fuarındaki gösterimi de parlak geçmemişti. Filmin rüzgârı çoktan dinmişti ve kutunun üstünde, iki yaşında bir filmin adı duruyordu.

Sonra bir şey oldu ve o şey pazarlamayla ilgili değildi. Oyunu alanlar, arkadaşlarını çağırıp ekranı dörde böldüler. Kumandalar dağıtıldı, kurallar kondu. Bir oyuncunun eline geçtiğinde tek atışta öldüren altın silahın nerede doğduğu ezberlendi. Boyu kısa olduğu için isabet almakta zorlanan Oddjob karakterini seçmek, dünyanın dört bir yanında birbirinden habersiz odalarda aynı anda ayıplandı ve yasaklandı. Kimsenin yazmadığı bu ev kuralları, oyunun kendi kurallarından daha uzun yaşadı.

Rakamlar bu sözlü yayılmanın izini taşır. Yaklaşık 2 milyon dolara mal olmuş bir proje, 250 milyon doları aşan bir gelire dönüştü. Oyun dünya genelinde 8 milyonun üzerinde sattı ve Nintendo 64'ün en çok satan üçüncü oyunu oldu; önünde yalnızca Super Mario 64 ve Mario Kart 64 vardı. 1998'de İngiliz Film ve Televizyon Sanatları Akademisi'nin ödülünü aldı, aynı yıl ilk kez düzenlenen Etkileşimli Başarı Ödülleri'nde dört ödülle döndü ve yılın oyunu seçildi.

Ekip için bunun devamı gelmedi. Doak, Ellis, Hilton ve müzisyen Graeme Norgate 1999'da Rare'den ayrıldı ve Free Radical Design adıyla kendi stüdyolarını kurdular; orada yaptıkları TimeSplitters serisi, aynı bölünmüş ekran fikrinin daha hızlı, daha abartılı bir devamıydı. Rare'de kalanlar aynı motoru geliştirip Perfect Dark'ı çıkardı. Hollis stüdyodan ayrılıp bir süre Nintendo'nun Amerika kolunda, yeni konsolun geliştirilmesine danışmanlık yaptı.

Asıl miras ise bir isim listesinde değil, bir alışkanlıkta. GoldenEye'dan önce, birinci şahıs nişancı oyunu denince akla bilgisayar, klavye ve tek başına oynanan bir deneyim geliyordu. Bu oyun, konsolda oturarak, kumandayla ve en önemlisi aynı odadaki insanlarla oynanan bir nişancı oyununun mümkün olduğunu gösterdi. Sonraki yıllarda konsolda kurulan bütün o tür, bu ispatın üzerine inşa edildi.

Bunun bir de acı bir tarafı var. Oyunun hakları, Nintendo, filmin sahipleri ve 2002'de Rare'i satın alan Microsoft arasında dağılmış hâlde kaldı ve GoldenEye yıllarca yeniden yayımlanamadı. 2007'de Rare'in hazırladığı, tamamlanmasına iki ay kalmış modern sürüm, taraflardan biri onay vermeyince 2008'de rafa kaldırıldı; o sürüm ancak yıllar sonra internete sızarak görülebildi. Oyun, hukuki bir düğüm yüzünden neredeyse çeyrek yüzyıl boyunca yalnızca eski kartuşlarda ve eski konsollarda yaşadı. Düğüm nihayet çözüldüğünde, 27 Ocak 2023'te, oyun aynı anda Nintendo Switch ve Xbox tarafında yeniden erişilebilir oldu. Dönüş duyurusunda öne çıkarılan özellik, dört kişilik bölünmüş ekrandı.

Yani çeyrek asır sonra o oyunu geri getirmeye değer kılan şey, tasarım belgesinde yazmayan, bütçesi olmayan, kimsenin istemediği ve yöneticilere sorulmadan yazılmış olan o bir aylık işti.

Nöron Oyun'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.