Dreamcast: Ölüm Döşeğinden Gelen 695 Milyon Dolar

Bölüm metni

Bir konsol düşünün: rakiplerinden bir yıl önce çıktı, içinde modem vardı, insanları birbirine internetten bağlıyordu ve piyasadan çekildiğinde daha iki yaşındaydı. Onu üreten şirket, oyun tarihinin en büyük ismiydi ve o gün donanım savaşını sonsuza dek terk etti. Fişi çeken adam ise hastane yatağındaydı ve son işi, servetinin tamamını batırdığı şirkete geri vermek oldu.

11 Mayıs 1995, Los Angeles. Sektörün ilk büyük fuarında Sega'nın Amerika patronu Tom Kalinske sahneye çıkıyor ve iki cümleyle oyun tarihinin en pahalı hatalarından birini yapıyor. Önce yeni konsol Saturn'ün fiyatını açıklıyor: 399 dolar. Sonra asıl bombayı patlatıyor. Talep o kadar yüksekmiş ki, Sega seçtiği bazı mağazalara 30 bin cihazı çoktan göndermiş; konsol o gün, o saat satışta.

Salondaki alkış birkaç saat sürüyor. Faturası yıllarca.

Çünkü o listede olmayan mağazalar vardı. Amerika'nın büyük oyuncak zinciri KB Toys, yani kısaca oyuncakçı zinciri, kendisine tek bir kutu bile gönderilmediğini böyle öğrendi. O gün öyle bir kırıldı ki, bir daha hiçbir yeni Sega konsolunu raflarına koymadı. Oyun geliştiricileri de hazırlıksız yakalandı; takvimlerine göre haftalar sonrası için planladıkları oyunlar, ortada konsol varken hâlâ bitmemişti. Ve aynı fuarda, Sony'nin Amerika başkanı Steve Race kürsüye çıktı, mikrofona tek bir şey söyledi, "299 dolar", ve indi.

Saturn'ün derdi yalnızca fiyat değildi. İçinde iki ana işlemci vardı ve bu mimariden verim almak, o dönemin geliştiricileri için işkenceye dönüşüyordu. Tam bir yıl önce, 1994'te Sega piyasaya 32X adında bir ara çözüm sürmüştü; eldeki Mega Drive'ı yükselten bu kutu, birkaç ay içinde terk edildi. Onu alan insan, parasını gömdüğü şeyin bir sonraki yılın ilkbaharında çöp olduğunu gördü. Saturn'ü alan insan, aynı hissi bir kez daha yaşadı.

Tokyo'daki merkez ile Amerika'daki şube arasındaki çekişme de büyüyordu. Kalinske 1996'da ayrıldı. Saturn ömrü boyunca dünyada yaklaşık 9,26 milyon satabildi; aynı yıllarda PlayStation 100 milyonun üstüne çıktı. Ama asıl kaybedilen şey rakam değildi. Sega, üç ayrı seferde, kendi müşterisine ve kendi iş ortağına "bu makineye yatırım yapın" deyip sonra o makineyi terk etmişti. Bir sonraki konsolu duyurduğunda, karşısındaki herkesin aklında tek bir soru olacaktı: bunu da kaç ay sonra bırakacaksınız?

Yeni makinenin geliştirilmesi bile bu güvensizliğin gölgesinde geçti. Sega'nın Amerika kanadı, o dönemin yıldız ekran kartı üreticisi 3dfx ile çalışıyordu; Japonya kanadı ise NEC'in PowerVR adlı grafik yongasını istiyordu. Japonya kazandı, Amerika'daki tasarım rafa kalktı ve 3dfx, işbirliğinin bu şekilde bitmesi üzerine Sega'ya dava açtı. Şirket, henüz tek bir konsol satmadan hukuk masrafı ödemeye başlamıştı.

Yine de ortaya çıkan makine gerçekten iyiydi. Hitachi'nin 200 megahertz hızındaki SH-4 işlemcisi, 16 megabayt ana bellek, 1 gigabayta kadar veri taşıyan GD-ROM diskleri ve en cesur karar: kutudan çıkan her cihazın içinde bir modem. Sega, ev konsolunu telefon hattına bağlamayı standart yapmaya kalkıyordu. Kimse böyle bir şey denememişti.

1997'de Sega'nın Amerika başkanı Bernie Stolar, fuarda sahneden "Saturn geleceğimiz değil" dedi. Doğruydu, ama o cümle aynı zamanda elinde Saturn olan milyonlarca insana makinelerinin resmen öldüğünü söylüyordu.

Konsol 27 Kasım 1998'de Japonya'da, 29 bin yen fiyatla satışa çıktı. İlk gün eldeki stok tükendi, ancak bu bir zafer değildi: grafik yongalarının üretiminde hata oranı çok yüksek çıkmıştı ve Sega planladığı kadar cihazı raflara koyamamıştı. Şubat 1999'a gelindiğinde Japonya'da satılan makine sayısı 900 bini bile bulmuyordu; hedef 1 milyonun üzerindeydi. Üstelik açılış oyunları soğuktu. Herkesin beklediği Sonic Adventure ancak 23 Aralık'ta, yani lansmandan yaklaşık bir ay sonra gelebildi.

Japonya kaçmıştı. Geriye tek bir şans kalıyordu.

Sega'nın Amerika ekibi o şansı bir tarihe çevirdi: 9/9/99. Dokuzuncu ayın dokuzuncu günü, 1999. Fiyat 199 dolar. Ve raflarda ilk günden 18 farklı oyun.

Lansmanın hemen öncesinde Bernie Stolar görevinden ayrılmıştı; Tokyo ile fiyat, tarih ve modem konusunda süren anlaşmazlıklar onu tüketmişti. İşin ironisi, modemin kutuya girmesi için en çok direnenlerden biri de oydu. Yerine, birkaç ay önce spor pazarlamasından gelen Peter Moore geçti. Moore'un elindeki kampanya, konsolun üstündeki turuncu spiral logoyu gizemli bir simgeye dönüştürdü ve tek bir söz üzerine kuruldu: bu makine düşünüyor.

9 Eylül 1999 sabahı mağazaların önünde kuyruklar vardı. İlk 24 saatte 225.132 cihaz satıldı ve kasalara 98,4 milyon dolar girdi. Moore bunu eğlence perakendesinin gördüğü en büyük 24 saat diye tanımladı. İki hafta içinde yarım milyon barajı geçildi. 4 Kasım'da 1 milyon. 14 Ekim 1999'da Avrupa'da 200 sterlinden satışa çıkan konsol, kasım sonuna kadar orada da 400 bin adede ulaştı. O Noel'de Amerika'da satılan her 3 konsoldan yaklaşık biri Sega'nındı.

Ve makine, sözünü tutuyordu. Salon kabinlerindeki dövüş oyunu Soulcalibur, eve neredeyse birebir taşınmıştı; insanlar ilk kez "salondaki oyunun aynısı" cümlesini abartmadan kurabiliyordu. Visual Concepts'in yaptığı NFL 2K, spor oyunlarında görsel çıtayı bir gecede yükseltti. Hafıza kartının üstünde küçük bir ekran vardı; kartı kumandadan çıkarıp cebine koyuyor, oyununun içindeki minik yaratığı otobüste besliyordun.

Asıl kumar 7 Eylül 2000'de masaya sürüldü. Sega, ayda 21,95 dolara SegaNet adlı çevrimiçi servisini açtı. Konsol sahipleri telefon hattı üzerinden birbirleriyle futbol oynadı, bilgisayar dünyasının nişancı oyunları ilk kez bir salon konsoluna düzgün biçimde taşındı. Aralık 2000'de gelen Phantasy Star Online ise sınırı tamamen aştı: bir televizyonun karşısında oturup, dilini bilmediğin bir ülkedeki insanla aynı takımda canavar avlıyordun. Konsollarda çevrimiçi rol yapma oyunu diye bir şey, o gün doğdu.

Ama bu coşkunun üstünde, daha konsol Amerika'ya varmadan bir gölge belirmişti. 2 Mart 1999'da, yani 9/9/99'dan altı ay önce, Sony yeni makinesini tanıttı. PlayStation 2, "Duygu Motoru" adını verdiği işlemcisiyle saniyede 16 milyona varan poligon rakamları konuşuyordu; Sega'nın makinesi 3 ile 6 milyon arasındaydı. Bu sayıların gerçek dünyada ne kadar karşılığı olduğu tartışmalıydı, ama tartışmanın kendisi Sony'nin işine yarıyordu. Dahası, PlayStation 2 aynı zamanda bir DVD oynatıcıydı ve Japonya'da piyasadaki birçok DVD oynatıcıdan ucuza geliyordu. İnsanlar oyun konsolu almak için değil, film izlemek için sıraya girdi.

Sony makinesini Japonya'da Mart 2000'de, Amerika'da 26 Ekim 2000'de 299 dolara çıkardı. Sega fiyatını önce 149 dolara indirdi. Satışlar 2000'in ocak ayından itibaren düşüyordu ve durmuyordu.

Yayıncılar da uzak duruyordu. Sektörün en büyük spor oyunu yayıncısı, Sega'nın makinesine kendi serilerini vermedi; Sega bu boşluğu kendi stüdyolarıyla doldurmak zorunda kaldı. Yu Suzuki'nin yönettiği Shenmue, 50 milyon doları aşan bütçesiyle o güne dek yapılmış en pahalı oyun olarak anılıyordu; masrafını çıkarması için, dünyadaki bütün Sega konsolu sahiplerinden daha fazla insana satılması gerekiyordu. Matematik en baştan tutmuyordu.

Sonra korsanlık kapıyı kırdı. Konsolun içinde, müzik CD'lerine ek içerik koymak için düşünülmüş MIL-CD adlı bir özellik vardı ve bu özellik disklerin kimliğini sorgulamıyordu. 22 Haziran 2000'de dolaşıma giren bir açılış diski sayesinde, oyunlar sıradan ve boş bir CD'den çalışmaya başladı. Sega'nın 1 gigabaytlık özel disk biçimiyle kurduğu koruma duvarı, arka kapının açık unutulmasıyla anlamını yitirdi.

Sega, 2000 yılının sonuna kadar yalnızca Amerika'da 5 milyon cihaz satması gerektiğini hesaplamıştı. Yaklaşık 3 milyonda kaldı. Mart 2000'de biten mali yılda şirketin zararı 42,88 milyar yene, yani 404 milyon dolara ulaşmıştı.

31 Ocak 2001'de Sega, konsol üretimini durduracağını açıkladı. Son sevkiyat tarihi 31 Mart 2001 olarak belirlendi. Fiyat sırayla 99 dolara, 79 dolara, sonunda 49,95 dolara kadar indirildi ve nisan ayına gelindiğinde depolarda hâlâ satılmamış yaklaşık 930 bin cihaz duruyordu. Mart 2001'de biten mali yılın zararı 51,7 milyar yen, yani 417,5 milyon dolardı. Sega, 1960'ların sonundan beri ilk kez donanım yapmayan bir Sega olmaya hazırlanıyordu.

Bu kararın arkasındaki adam Isao Okawa'ydı.

Okawa, bilişim şirketi CSK'nın kurucusuydu ve 1984'ten beri Sega'nın yönetim kurulu başkanlığını yapıyordu. Oyun sektöründen gelmiyordu; yazılım ve hizmet dünyasından geliyordu ve yıllardır şirket içinde aynı şeyi savunuyordu: konsol üretmek, her nesilde milyarlarca yenlik bir bahse girmek demekti ve Sega bu bahsi üst üste kaybediyordu. Ona göre şirketin geleceği plastik kutularda değil, o kutuların içine giren oyunlardaydı.

Sözünü parasıyla da desteklemişti. 1999'da, şirketi ayakta tutmak için kendi kişisel servetinden Sega'ya yaklaşık 500 milyon dolar borç verdi. 2000 yılında doğrudan şirketin başına geçti. O sırada kanserdi ve durumu ağırlaşıyordu.

Konsolun fişini çekme kararını imzalayan el, birkaç hafta sonra son kararını verdi. Okawa, ölmeden önce Sega'nın kendisine olan borçlarının tamamını sildi. Sonra elindeki Sega ve CSK hisselerini, karşılığında hiçbir şey istemeden şirkete devretti. Toplamı 85 milyar yen, yani o günün kuruyla yaklaşık 695 milyon dolardı. Bir insanın, kurtarmak istediği şirkete kendi cebinden yaptığı bu büyüklükteki bir bağışın oyun sektöründe başka örneği yok.

Isao Okawa 16 Mart 2001'de, 74 yaşında, kalp yetmezliğinden öldü. Ardında bıraktığı para, Sega'nın donanımdan yayıncılığa geçiş dönemini bilançosu patlamadan atlatmasını sağladı.

Sonrası, o paranın ne satın aldığının hikâyesi. Sega bir yıl içinde rakiplerinin makinelerine oyun yapan bir şirkete dönüştü. 2002'de Sonic, Nintendo'nun GameCube konsolunda göründü; on yıl boyunca reklamlarda birbirine giren iki şirketin ortak ürünü raftaydı ve kimse bunun mümkün olduğuna inanamıyordu. NFL 2K'yi yapan stüdyonun spor serisi bugün hâlâ üretiliyor ve Sega'nın o dönemki en kalıcı ticari mirası olarak sürüyor.

Kutunun içindeki modem ise sektörün yönünü belirledi. Sega'nın telefon hattıyla kurmaya çalıştığı şey, iki yıl sonra Microsoft'un geniş bantla kurduğu çevrimiçi servisle standarda dönüştü. Bugün internete bağlanmayan bir konsol düşünülmüyor; bunu ilk kez ciddiye alan makine, o fikri finanse edecek kadar yaşayamadı.

Konsol ömrü boyunca dünyada 9,13 milyon sattı ve arkasında 600'ü aşkın oyun bıraktı. Sega'nın kendi mizahı da bu vedaya eşlik etti: 29 Mart 2001'de, yani üretimin resmen bittiği günlerde Japonya'da çıkan Segagaga adlı oyunda oyuncu, pazarın neredeyse tamamını ele geçirmiş dev bir rakip karşısında batmak üzere olan bir oyun şirketini yönetiyordu. Sega, kendi cenazesine kendisiyle dalga geçen bir oyunla gitti.

Ama makine ölmeyi reddetti. Şirket cihazların onarım desteğini 28 Eylül 2007'ye kadar sürdürdü. Japonya'da resmî lisanslı son oyun, yine 2007'de, konsolun üretiminin bitmesinden altı yıl sonra çıktı. Bağımsız geliştiriciler bugün hâlâ bu konsol için yeni oyunlar basıyor; kutu açılıyor, spiral logo dönüyor ve 1998 tasarımı bir makine yeniden çalışıyor.

Geriye şu kalıyor: bir konsol, ticari olarak kaybettiği halde teknik olarak haklı çıktı. Ve onu piyasadan çeken adam, çektiği şirketin yaşaması için sahip olduğu her şeyi bıraktı, sonra o şirketin nasıl devam ettiğini görmeye ömrü yetmeden gitti.

Nöron Oyun'de bugünkü bölümün sonuna geldik. Yeni bir hikâyede yeniden buluşmak üzere.